Ngày 31 tháng 12 năm 2025, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định 358/2025/NĐ-CP quy định về cơ chế quản lý, tổ chức thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG). Đây được xem là văn bản pháp lý nền tảng, thay thế các quy định cũ nhằm tạo hành lang thông thoáng, đẩy mạnh phân cấp và trao quyền mạnh mẽ cho các địa phương cũng như cộng đồng dân cư.

Phạm vi điều chỉnh toàn diện của Nghị định 358/2025/NĐ-CP

Nghị định 358/2025/NĐ-CP quy định chi tiết về quy trình quản lý các CTMTQG xuyên suốt toàn bộ chu kỳ thực hiện. Nội dung điều chỉnh bao quát 06 nhóm lĩnh vực then chốt, bao gồm:

• Quy trình lập và giao kế hoạch vốn đầu tư công trung hạn 5 năm cũng như kế hoạch hằng năm.
• Các quy định về quản lý, sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước và huy động nguồn lực xã hội hóa.
• Xây dựng cơ chế đặc thù cho các dự án đầu tư xây dựng có quy mô nhỏ, kỹ thuật đơn giản do cộng đồng thực hiện.
• Cơ chế tổ chức các hoạt động hỗ trợ phát triển sản xuất, đa dạng hóa sinh kế cho người dân.
• Quy định về phân cấp quản lý, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ thực thi các cấp.
• Công tác theo dõi, kiểm tra, đánh giá và giám sát tình hình thực hiện trên hệ thống dữ liệu số.

Nguyên tắc phân cấp trao quyền và tính dân chủ cơ sở

Điểm cốt lõi của Nghị định 358/2025/NĐ-CP chính là việc xác lập các nguyên tắc quản lý dựa trên tinh thần phân cấp triệt để. Theo quy định, Chính phủ đẩy mạnh việc phân định rõ thẩm quyền giữa các cơ quan trung ương và chính quyền địa phương.

Trong khi các bộ, ngành trung ương tập trung vào việc ban hành khung cơ chế, chính sách và hướng dẫn chuyên môn, thì các địa phương được trao quyền chủ động hoàn toàn. UBND cấp tỉnh và cấp huyện có quyền tự chủ trong việc lựa chọn danh mục dự án ưu tiên và phân bổ nguồn lực phù hợp với đặc thù kinh tế xã hội địa phương.

Đặc biệt, Nghị định khẳng định vai trò chủ thể của người dân. Cộng đồng dân cư không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là bên trực tiếp tham gia vào khâu lập kế hoạch, trực tiếp thi công các công trình quy mô nhỏ và thực hiện quyền giám sát thông qua Ban giám sát đầu tư của cộng đồng.

Đổi mới phương thức lập kế hoạch và quản lý vốn linh hoạt

Nghị định 358/2025/NĐ-CP đưa ra những quy định mang tính thực tiễn cao nhằm đảm bảo nguồn lực tài chính được giải ngân nhanh chóng và hiệu quả:

• Lập kế hoạch có sự tham gia của cộng đồng: Đây là yêu cầu bắt buộc đối với cấp xã. Người dân sẽ trực tiếp bàn bạc, đề xuất nhu cầu từ cấp thôn, bản, đảm bảo tính sát thực và tránh tình trạng đầu tư dàn trải.
• Cơ chế lồng ghép nguồn vốn: Nghị định cho phép lồng ghép vốn từ nhiều CTMTQG và các dự án khác trên cùng một địa bàn. Điều này giúp tối ưu hóa nguồn lực cho các công trình hạ tầng lớn nhưng vẫn yêu cầu phải theo dõi chi tiết theo từng nguồn vốn cụ thể.
• Hỗ trợ trực tiếp cho người dân: Một điểm đột phá là ngân sách nhà nước có thể hỗ trợ trực tiếp bằng tiền hoặc hiện vật theo định mức cho cá nhân, hộ gia đình để tự thực hiện các nhiệm vụ như xóa nhà tạm, hỗ trợ nước sinh hoạt phân tán. Các hoạt động này được quản lý theo nhiệm vụ chi, lược bỏ các thủ tục dự án đầu tư công phức tạp.

Cơ chế đặc thù cho dự án đầu tư xây dựng quy mô nhỏ tại Chương IV

Nghị định 358/2025/NĐ-CP dành riêng Chương IV để giải quyết bài toán hạ tầng nông thôn. Đối với các dự án có kỹ thuật đơn giản, tổng mức đầu tư dưới 500 triệu đồng:

• Đơn giản hóa hồ sơ thủ tục: Chủ đầu tư chỉ cần lập Báo cáo kinh tế – kỹ thuật đơn giản gồm thuyết minh và thiết kế mẫu, giúp tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí tư vấn.
• Ưu tiên cộng đồng thi công: Các tổ thợ, nhóm cộng đồng tại địa phương được ưu tiên lựa chọn thực hiện công trình theo hình thức “tham gia thực hiện của cộng đồng”.
• Giao quyền tự thực hiện: UBND cấp xã có thể giao trực tiếp cho Ban phát triển thôn quản lý và triển khai thi công.
• Huy động nguồn lực dân cư: Các đóng góp bằng ngày công, tiền mặt hoặc đất đai của người dân được quy đổi giá trị để tính vào tổng mức đầu tư nhưng không hạch toán vào thu chi ngân sách, giúp minh bạch hóa sự đóng góp của nhân dân.

Đột phá trong hỗ trợ phát triển sản xuất tại Chương V

Để thúc đẩy sinh kế bền vững, Nghị định 358/2025/NĐ-CP quy định 04 hình thức hỗ trợ sản xuất với cơ chế tài chính linh hoạt:

• Hỗ trợ liên kết theo chuỗi giá trị: Khuyến khích doanh nghiệp, HTX làm “đầu tàu” liên kết với các hộ dân, đảm bảo đầu ra cho sản phẩm.
• Hỗ trợ phát triển sản xuất cộng đồng: Dành cho các nhóm hộ tự nguyện liên kết thực hiện các mô hình chăn nuôi, trồng trọt phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng.
• Hỗ trợ theo nhiệm vụ và đặc thù: Áp dụng cho các khu vực biên giới, hải đảo hoặc các nhiệm vụ cấp bách như ứng phó biến đổi khí hậu.

Điểm mới quan trọng về quản lý tài sản sau hỗ trợ: Nghị định quy định đối với tài sản hình thành từ vốn hỗ trợ có giá trị dưới 500 triệu đồng, Nhà nước có thể thực hiện chuyển giao quyền sở hữu trực tiếp cho chủ trì liên kết hoặc cộng đồng dân cư sau khi kết thúc dự án mà không cần thu hồi phần vốn hỗ trợ ban đầu.

Ứng dụng chuyển đổi số và giám sát cộng đồng trực tuyến

Nghị định 358/2025/NĐ-CP yêu cầu toàn bộ công tác báo cáo, giám sát và đánh giá phải được tích hợp trên Hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu quốc gia về CTMTQG. Các dữ liệu được cập nhật trên hệ thống này có giá trị pháp lý là dữ liệu gốc phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra.

Bên cạnh đó, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp đóng vai trò nòng cốt trong việc hướng dẫn giám sát đầu tư của cộng đồng, đảm bảo mọi nguồn lực của Nhà nước và nhân dân đều được sử dụng đúng mục đích, ngăn chặn lãng phí và tiêu cực.

Với triết lý “Quản lý theo mục tiêu và kết quả đầu ra”, Nghị định 358/2025/NĐ-CP không chỉ là một văn bản quy phạm pháp luật mà còn là đòn bẩy quan trọng để đẩy nhanh tiến độ thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 – 2030, góp phần thay đổi diện mạo nông thôn và nâng cao đời sống nhân dân.

Kết luận

Nghị định 358/2025/NĐ-CP đánh dấu bước chuyển mình quan trọng trong tư duy quản lý các chương trình mục tiêu quốc gia từ giai đoạn 2026. Bằng việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp và coi trọng vai trò chủ thể của cộng đồng, văn bản này không chỉ giúp tháo gỡ các điểm nghẽn về giải ngân vốn mà còn đảm bảo tính bền vững của các công trình, dự án tại cơ sở. Đây chính là đòn bẩy pháp lý quan trọng để thực hiện thành công các mục tiêu chiến lược về phát triển kinh tế xã hội và an sinh bền vững cho nhân dân.

Thông tin liên hệ MAN – Master Accountant Network

• Địa chỉ: Số 19A, đường 43, phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
• Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
• Email: ma*@*****et.vn

Các dịch vụ khác

• Kiểm toán: Dịch vụ Kiểm Toán, Dịch vụ Kiểm toán xây dựng, Dịch vụ kiểm toán BCTC
• Kế toán và Thuế: Dịch vụ kế toán thuế, Báo cáo thuế, Tư vấn Chuyển giá. Dịch Vụ Kế Toán Thuế, Dịch vụ báo cáo thuế, Dịch vụ Chuyển Giá, Dịch Vụ Giao Dịch Liên Kết
• Pháp lý: Dịch vụ giấy phép lao động, Dịch vụ chứng nhận đăng ký kinh doanh, Giấy Chứng Nhận Đầu Tư 
• Khác: Dịch vụ Chuyển Giá, Dịch Vụ Giao Dịch Liên Kết, Dịch vụ Tư vấn Hoạt động Doanh nghiệp

Phụ trách sản xuất nội dung bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) & CEO MAN – Master Accountant Network, Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành Kế toán, Kiểm toán và Tư vấn Tài chính.