Trong hoạt động kiểm toán và quản trị hiện nay, việc xác định phạm vi áp dụng pháp luật về đấu thầu là yêu cầu cấp thiết. Một vấn đề trọng tâm được nhiều đơn vị quan tâm là việc doanh nghiệp nhà nước không sử dụng vốn ngân sách có được phép tự xây dựng quy chế lựa chọn nhà thầu hay không. Bài viết dưới đây phân tích chi tiết quyền hạn và trách nhiệm khi doanh nghiệp nhà nước ban hành quy định mua sắm riêng dựa trên các quy định pháp lý mới nhất năm 2026.
Hiểu đúng về cơ chế tự quyết định việc mua sắm
Bản chất của việc doanh nghiệp nhà nước ban hành quy định mua sắm riêng cần được hiểu đúng theo cơ chế được tự quyết định việc mua sắm mà pháp luật đang quy định. Đây không phải là việc mua sắm tùy tiện mà là sự chuyển dịch sang mô hình quản trị linh hoạt, dựa trên kết quả và trách nhiệm giải trình thay vì chỉ tuân thủ quy trình cứng nhắc.
Căn cứ pháp lý quan trọng nhất là khoản 7 Điều 3 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, được sửa đổi bởi Luật số 90/2025/QH15 (có hiệu lực từ ngày 01/07/2025). Quy định này nêu rõ cơ quan, doanh nghiệp được tự quyết định mua sắm trên cơ sở bảo đảm công khai, minh bạch và hiệu quả đối với trường hợp lựa chọn nhà thầu của doanh nghiệp nhà nước không sử dụng vốn ngân sách nhà nước.
Điều kiện để doanh nghiệp nhà nước ban hành quy định mua sắm riêng
Khi thực hiện quyền tự quyết định, doanh nghiệp không bắt buộc phải tuân thủ đầy đủ các hình thức lựa chọn nhà thầu như đấu thầu rộng rãi hay chào hàng cạnh tranh theo các điều khoản cụ thể của Luật. Thay vào đó, đơn vị có thể áp dụng cơ chế nội bộ như so sánh báo giá, chào giá hoặc ký hợp đồng trực tiếp.
Để hiểu rõ sự khác biệt giữa các hình thức mua sắm, bạn có thể tham khảo bảng đối chiếu dưới đây.
| Tiêu chí | Áp dụng Luật Đấu thầu | Doanh nghiệp nhà nước ban hành quy định mua sắm riêng |
|---|---|---|
| Đối tượng vốn | Có sử dụng vốn ngân sách nhà nước | Không sử dụng vốn ngân sách nhà nước |
| Quy trình lựa chọn | Tuân thủ nghiêm ngặt các bước theo Luật | Tự xây dựng quy trình (So sánh giá, ký trực tiếp…) |
| Hình thức công bố | Phải đăng tải trên hệ thống đấu thầu quốc gia | Đảm bảo công khai theo quy chế nội bộ và tập đoàn |
| Cơ chế giám sát | Thanh tra chuyên ngành về đấu thầu | Giám sát bởi Bộ Tài chính và Kiểm toán nội bộ |
Tuy nhiên, dù doanh nghiệp nhà nước ban hành quy định mua sắm riêng, đơn vị vẫn phải tuân thủ các nhóm ràng buộc pháp lý để đảm bảo an toàn khi kiểm toán xây dựng và thanh tra.
Nguyên tắc bắt buộc trong mua sắm nội bộ
Mọi quy định riêng do doanh nghiệp ban hành phải lấy nguyên tắc công khai, minh bạch, hiệu quả và trách nhiệm giải trình làm kim chỉ nam. Việc doanh nghiệp nhà nước ban hành quy định mua sắm riêng để ký kết trực tiếp hoặc chỉ định thầu theo hạn mức nội bộ phải có hồ sơ chứng minh sự phù hợp với giá trị thị trường và mang lại lợi ích kinh tế tối ưu.
Cơ chế giám sát của cơ quan quản lý nhà nước
Theo điểm b khoản 1 Điều 132 Nghị định 214/2025/NĐ-CP, Bộ Tài chính có quyền giám sát hoạt động lựa chọn nhà thầu của doanh nghiệp nhà nước ngay cả khi không sử dụng vốn ngân sách. Do đó, việc doanh nghiệp nhà nước ban hành quy định mua sắm riêng phải đi kèm với hệ thống lưu trữ hồ sơ chặt chẽ để sẵn sàng giải trình về tính minh bạch của các quyết định mua sắm.
Tình huống thực tế về mua bảo hiểm cháy nổ từ vốn kinh doanh
Xét trường hợp thực tế tại một doanh nghiệp quản lý tài sản tại 20 địa điểm với tổng giá trị 1.200 tỷ đồng. Chi phí mua bảo hiểm cháy nổ hàng năm là 2,3 tỷ đồng trích từ nguồn vốn sản xuất kinh doanh. Việc doanh nghiệp nhà nước ban hành quy định mua sắm riêng hoặc áp dụng hướng dẫn của tập đoàn để ký hợp đồng trực tiếp cần được xem xét qua hai khả năng.
- Trường hợp gói thầu hoàn toàn không sử dụng vốn ngân sách: Doanh nghiệp thuộc nhóm được tự quyết định việc mua sắm. Hướng dẫn của tập đoàn (cho phép ký trực tiếp khi tài sản tại một địa điểm không vượt quá 1.000 tỷ đồng) được xem là căn cứ hợp lệ.
- Trường hợp có sự tham gia của nguồn vốn ngân sách nhà nước: Doanh nghiệp không được phép áp dụng cơ chế tự quyết định để bỏ qua quy trình đấu thầu của Luật Đấu thầu 2023.
Quyền tự nguyện áp dụng Luật Đấu thầu của doanh nghiệp
Pháp luật cũng ghi nhận quyền tự nguyện của doanh nghiệp tại khoản 4 Điều 2 Luật Đấu thầu 2023. Theo đó, các tổ chức không thuộc trường hợp bắt buộc vẫn có thể chọn áp dụng toàn bộ hoặc một số điều khoản của Luật.
- Tăng tính an toàn pháp lý cho các gói thầu có giá trị lớn.
- Tối ưu hóa tính cạnh tranh thông qua đấu thầu rộng rãi.
- Thu hút các nhà cung cấp uy tín theo tiêu chuẩn quốc tế.
Kết luận về quyền ban hành quy chế mua sắm riêng
Tổng kết lại, việc doanh nghiệp nhà nước ban hành quy định mua sắm riêng là một bước tiến quan trọng trong lộ trình tự chủ hóa hoạt động sản xuất kinh doanh, giúp đơn vị tiết kiệm thời gian và tối ưu hóa nguồn lực. Tuy nhiên, quyền tự quyết này luôn đi kèm với nghĩa vụ giải trình cao trước các cơ quan thanh tra và kiểm toán. Doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống quy trình nội bộ chặt chẽ, dựa trên cơ sở pháp lý vững chắc từ Luật Đấu thầu sửa đổi 2025 để đảm bảo mọi gói thầu đều đạt được hiệu quả kinh tế cao nhất mà không vi phạm các nguyên tắc công khai, minh bạch của Nhà nước.
Thông tin liên hệ Man – Master Accountant Network
- Địa chỉ: Số 19A, đường 43, phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
- Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
- Email: ma*@*****et.vn
Nội dung được kiểm duyệt bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên & CEO Man, Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành Kế toán, Kiểm toán và Tư vấn Tài chính..
Nguồn trích dẫn: Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, Luật số 90/2025/QH15, Nghị định 214/2025/NĐ-CP và hướng dẫn từ Cổng Pháp luật quốc gia.
