Kiểm toán giá trị công trình đóng vai trò trọng yếu trong việc minh bạch hóa tài chính và tối ưu vốn đầu tư xây dựng. Đặc biệt, từ ngày 08/01/2026, Quyết định 04/QĐ-KTNN bắt đầu có hiệu lực, thiết lập những tiêu chuẩn khắt khe hơn đối với các dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP). Bài viết này cung cấp cái nhìn toàn diện về quy trình, nội dung và các quy định pháp lý mới nhất giúp chủ đầu tư và nhà thầu thực hiện quyết toán dự án chính xác, tuân thủ pháp luật.
Kiểm toán giá trị công trình là gì? Ý nghĩa thực tiễn
Kiểm toán giá trị công trình được hiểu là một quá trình kiểm tra độc lập và khách quan. Trong đó, các kiểm toán viên sẽ rà soát lại toàn bộ hồ sơ chi phí, khối lượng thi công thực tế so với các con số ghi trên dự toán hoặc hợp đồng đã ký kết. Hoạt động này không chỉ đơn thuần là so khớp con số mà còn là giải pháp bảo vệ dòng vốn đầu tư cho các bên liên quan.
Vai trò của kiểm toán giá trị công trình thể hiện rõ qua các khía cạnh sau:
- Xác nhận giá trị đầu tư thực tế đã thực hiện phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành và các điều khoản trong hợp đồng dự án.
- Phát hiện sớm các sai sót trong tính toán khối lượng, áp sai đơn giá hoặc những thất thoát không đáng có cho ngân sách đầu tư xây dựng.
- Đảm bảo tính trung thực và hợp lý của báo cáo tài chính dự án, tạo niềm tin cho các cổ đông, nhà đầu tư hoặc cơ quan quản lý nhà nước.
- Cung cấp căn cứ pháp lý vững chắc để các cấp thẩm quyền phê duyệt quyết toán dự án hoàn thành một cách minh bạch.
Trên thực tế, có sự khác biệt rõ rệt về yêu cầu kiểm toán giữa các loại hình dự án. Đối với các dự án sử dụng vốn nhà nước, việc thực hiện kiểm toán giá trị công trình là yêu cầu bắt buộc trước khi phê duyệt quyết toán. Ngược lại, đối với các dự án FDI hoặc doanh nghiệp tư nhân, hoạt động này thường mang tính tự nguyện nhằm tối ưu hóa chi phí đầu tư và kiểm soát chặt chẽ hiệu quả làm việc của nhà thầu thi công.
Cơ sở pháp lý và đối tượng áp dụng kiểm toán năm 2026
Năm 2026 đánh dấu bước chuyển mình quan trọng trong khung pháp lý ngành kiểm toán xây dựng. Các văn bản luật điều chỉnh trọng tâm bao gồm Luật Đầu tư công, Luật Xây dựng và đặc biệt là Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP). Những văn bản này định hình nên hành lang pháp lý cho mọi hoạt động nghiệm thu và quyết toán công trình hiện nay.
Điểm mới nổi bật nhất cần lưu ý là Quyết định 04/QĐ-KTNN của Kiểm toán Nhà nước ban hành Hướng dẫn kiểm toán dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư. Quyết định này đưa ra những hướng dẫn chi tiết về kiểm toán giá trị công trình cho các mô hình đặc thù như:
- Dự án đầu tư xây dựng theo hình thức BT (Xây dựng – Chuyển giao) và các dự án chuyển đổi hạ tầng.
- Các dự án BOT, BTO, BOO tập trung chủ yếu vào hạ tầng giao thông, thủy lợi và năng lượng quốc gia.
- Các mô hình thuê dịch vụ công hoặc hạ tầng xã hội như BTL, BLT đang ngày càng phổ biến.
Hệ thống các chế độ quản lý tài chính và kế toán hiện hành của Nhà nước sẽ được dùng làm thước đo chuẩn mực để đối chiếu trong suốt quá trình kiểm toán giá trị công trình. Việc nắm vững các văn bản này giúp doanh nghiệp tránh được những rủi ro pháp lý hoặc các án phạt không đáng có khi thực hiện báo cáo quyết toán.
Đối tượng cần thực hiện kiểm toán giá trị công trình
Tại MAN – Master Accountant Network, dịch vụ của chúng tôi được thiết kế để phục vụ đa dạng các nhóm khách hàng tham gia vào lĩnh vực đầu tư xây dựng. Việc xác định đúng đối tượng giúp chúng tôi đưa ra các giải pháp kiểm toán giá trị công trình tối ưu nhất cho từng loại hình dự án.
Các đối tượng trọng tâm cần chú ý thực hiện kiểm toán bao gồm:
- Các chủ đầu tư dự án sử dụng vốn ngân sách nhà nước hoặc vốn nhà nước ngoài ngân sách.
- Các doanh nghiệp tham gia dự án PPP (Đối tác công tư) dưới các hình thức BOT, BT, BTO theo quy định tại Quyết định 04/QĐ-KTNN.
- Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) cần kiểm toán giá trị công trình để báo cáo cho công ty mẹ hoặc phục vụ công tác thanh tra thuế.
- Các tổng thầu xây dựng cần kiểm soát chi phí thực tế tại công trường so với ngân sách được duyệt để đảm bảo lợi nhuận và uy tín dự án.
Danh mục hồ sơ kiểm toán giá trị công trình cần chuẩn bị
Để quá trình kiểm toán giá trị công trình diễn ra thuận lợi và nhanh chóng, chủ đầu tư cần chuẩn bị một bộ hồ sơ đầy đủ, khoa học và có tính logic cao. Việc thiếu hụt tài liệu không chỉ kéo dài thời gian thẩm tra mà còn có thể dẫn đến việc các khoản chi phí thực tế không được đơn vị kiểm toán công nhận.
Dưới đây là các nhóm hồ sơ cốt lõi mà doanh nghiệp cần tập trung rà soát và chuẩn bị:
- Hồ sơ pháp lý dự án: Bao gồm các quyết định phê duyệt chủ trương đầu tư, hợp đồng kinh tế ký kết giữa các bên, các phụ lục điều chỉnh hợp đồng và hồ sơ khảo sát thiết kế bản vẽ thi công.
- Hồ sơ quản lý chất lượng và kỹ thuật: Tập trung vào hệ thống bản vẽ hoàn công, các biên bản nghiệm thu khối lượng công việc hoàn thành theo từng giai đoạn và chỉ dẫn kỹ thuật áp dụng cụ thể cho công trình.
- Hồ sơ tài chính và quyết toán: Quan trọng nhất là báo cáo quyết toán dự án hoàn thành, hồ sơ thanh toán A – B cùng các chứng từ giải ngân, báo cáo tài chính định kỳ của dự án đầu tư.
- Hồ sơ thiết bị và vật tư: Các chứng từ chứng minh nguồn gốc xuất xứ (CO), chứng nhận chất lượng (CQ) và các tài liệu kỹ thuật, hướng dẫn vận hành của thiết bị đã được lắp đặt vào công trình.
Nội dung chi tiết trong quy trình kiểm toán giá trị công trình
Quy trình kiểm toán giá trị công trình không chỉ dừng lại ở việc đọc hồ sơ tại văn phòng mà còn bao gồm các hoạt động đối chiếu, đo đạc thực tế khắt khe. Kiểm toán viên sẽ tập trung vào các nội dung trọng yếu để xác định giá trị thực tế của công trình sau khi hoàn thành.
Bảng dưới đây tóm tắt các nội dung kiểm soát và mục tiêu cụ thể trong quá trình thực hiện kiểm toán giá trị công trình:
| Nội dung kiểm toán | Mục tiêu kiểm soát chi tiết |
|---|---|
| Kiểm toán chi phí xây dựng | Đối chiếu khối lượng thực hiện tại hiện trường với bản vẽ hoàn công và các biên bản nghiệm thu định kỳ. |
| Kiểm toán đơn giá và định mức | Kiểm tra tính phù hợp với quy định nhà nước, đơn giá trúng thầu và thẩm quyền điều chỉnh dự toán công trình. |
| Kiểm toán chi phí thiết bị | Xác minh danh mục, chủng loại, xuất xứ và giá trị thực tế lắp đặt so với yêu cầu trong hợp đồng dự án. |
| Kiểm toán chi phí tư vấn | Đánh giá tính hợp lý của tỷ lệ trích phí, định mức và việc lập dự toán cho các đơn vị tư vấn đầu tư xây dựng. |
| Kiểm toán giá trị thanh toán | Đảm bảo các giai đoạn thanh toán đúng thỏa thuận, đúng tỷ lệ và không vượt tổng mức đầu tư được duyệt. |
Lưu ý: Các số liệu trong bảng trên thường được kiểm toán viên đối chiếu chéo giữa nhiều nguồn hồ sơ (như nhật ký thi công, biên bản hiện trường) để đảm bảo tính khách quan và chính xác tuyệt đối trước khi kết luận.
Bảng giá dịch vụ kiểm toán tại Master Accountant Network
MAN cung cấp dịch vụ kiểm toán giá trị công trình với mức phí cạnh tranh, dựa trên giá trị tổng mức đầu tư và độ phức tạp của dự án. Chúng tôi cam kết mang lại giá trị vượt trội thông qua sự chính xác và tư vấn chuyên sâu về rủi ro tài chính.
Quý khách hàng có thể tham khảo bảng giá dịch vụ tạm tính dưới đây để có sự chuẩn bị tốt nhất:
Bảng 2: Biểu phí dịch vụ kiểm toán giá trị công trình tại MAN
| Giá trị tổng mức đầu tư | Tỷ lệ phí kiểm toán (%) | Ghi chú |
|---|---|---|
| Dưới 10 tỷ VNĐ | Thỏa thuận trực tiếp | Tối thiểu 15 triệu VNĐ/dự án |
| Từ 10 tỷ đến 50 tỷ VNĐ | 0.2% – 0.4% | Theo độ phức tạp của hồ sơ hoàn công |
| Từ 50 tỷ đến 200 tỷ VNĐ | 0.1% – 0.2% | Bao gồm kiểm tra hiện trường chi tiết |
| Trên 200 tỷ VNĐ | Dưới 0.1% | Liên hệ để có báo giá ưu đãi tốt nhất |
Lưu ý: Biểu phí trên chỉ mang tính chất tham khảo cho công tác lập dự toán ban đầu. Mức phí thực tế sẽ được điều chỉnh dựa trên địa điểm công trình, tính đầy đủ của hồ sơ và yêu cầu về tiến độ báo cáo kiểm toán giá trị công trình từ phía khách hàng.
Trình tự thủ tục kiểm toán dự án đầu tư hoàn thành
Trình tự thực hiện kiểm toán giá trị công trình thường được triển khai theo một lộ trình nghiêm ngặt nhằm đảm bảo tính toàn diện và không bỏ sót bất kỳ sai lệch tài chính nào.
Quy trình chuẩn hiện nay thường được chia thành các bước cụ thể như sau:
- Tiếp nhận và đánh giá hồ sơ: Kiểm toán viên nhận bàn giao tài liệu từ chủ đầu tư, tiến hành đánh giá sơ bộ tính đầy đủ và tính pháp lý của bộ hồ sơ quyết toán.
- Lập kế hoạch kiểm toán: Xác định các hạng mục trọng tâm, các phần việc có rủi ro sai sót cao về khối lượng hoặc đơn giá để ấn định thời gian kiểm tra thực tế hiện trường.
- Thực hiện kiểm tra chi tiết: Đây là giai đoạn quan trọng nhất, kết hợp giữa việc rà soát chứng từ kế toán và đo đạc thực tế tại công trình để xác minh khối lượng hoàn thành đúng bản vẽ hoàn công.
- Đối chiếu số liệu và thảo luận: Sau khi có kết quả sơ bộ, các bên sẽ tiến hành đối chiếu số liệu, giải trình các điểm chưa thống nhất giữa hồ sơ đề nghị và kết quả kiểm toán.
- Hoàn thiện và phát hành báo cáo: Báo cáo kiểm toán giá trị công trình chính thức được ban hành, ghi rõ giá trị được chấp nhận và các kiến nghị xử lý đối với những sai sót phát hiện được.
Những lưu ý về sai sót khối lượng và xử lý kết quả kiểm toán
Trong thực tế kiểm toán giá trị công trình, việc phát hiện ra các sai lệch về khối lượng nghiệm thu hoặc áp sai đơn giá là điều khó tránh khỏi. Cách thức xử lý các sai sót này cần được thực hiện dựa trên sự kết hợp giữa thỏa thuận trong hợp đồng và các quy định pháp luật chuyên ngành.
Người tham gia dự án cần nắm vững một số nguyên tắc xử lý quan trọng:
- Xác định trách nhiệm cá nhân và tập thể: Khi khối lượng tính toán lại từ kết quả kiểm toán giá trị công trình có sự sai khác lớn so với hồ sơ thanh toán, đơn vị kiểm toán sẽ làm rõ trách nhiệm của tư vấn giám sát, đơn vị thi công và ban quản lý dự án.
- Áp dụng nguyên tắc đơn giá hợp đồng: Đối với các loại hợp đồng trọn gói, thông thường sẽ không thực hiện chiết tính lại đơn giá trừ khi có các điều khoản quy định đặc biệt về điều chỉnh giá do các yếu tố bất khả kháng.
- Tuân thủ giới hạn quyết toán: Tổng giá trị quyết toán sau kiểm toán phải đảm bảo nằm trong phạm vi tổng mức đầu tư đã được phê duyệt. Mọi trường hợp vượt mức đầu tư đều phải thực hiện quy trình điều chỉnh vốn đúng thẩm quyền pháp luật.
Lợi ích khi thực hiện kiểm toán giá trị công trình sớm tại MAN
Việc chủ động triển khai kiểm toán giá trị công trình ngay sau khi dự án hoàn thành mang lại những lợi thế chiến lược cho cả chủ đầu tư lẫn nhà thầu. Điều này không chỉ giúp hoàn thiện thủ tục pháp lý mà còn tối ưu hóa hiệu quả kinh tế cho dự án.
Những giá trị thiết thực mà hoạt động này mang lại bao gồm:
- Tạo “lá chắn” pháp lý vững chắc cho chủ đầu tư khi phải giải trình trước các cơ quan thanh tra, kiểm tra nhà nước về giá trị thực tế của dự án.
- Tối ưu hóa dòng vốn đầu tư bằng cách loại bỏ triệt để các khoản chi vô lý, sai lệch hoặc trùng lặp, đảm bảo ngân sách được dụng đúng mục đích.
- Đẩy nhanh tiến độ bàn giao đưa công trình vào khai thác sử dụng, tránh tình trạng dự án bị đình trệ do vướng mắc trong khâu hồ sơ quyết toán vốn.
- Nâng cao uy tín và năng lực quản lý dự án cho doanh nghiệp thông qua việc minh bạch hóa mọi hoạt động tài chính trong xây dựng.
Tổng kết về dịch vụ kiểm toán xây dựng chuyên nghiệp
Kiểm toán giá trị công trình không chỉ đơn thuần là một thủ tục hành chính mà là “chìa khóa” giúp các nhà đầu tư bảo vệ dòng vốn và khẳng định sự minh bạch trong quản lý dự án. Việc thực hiện đúng quy trình kiểm toán giúp doanh nghiệp không chỉ tuân thủ nghiêm ngặt các quy định mới nhất như Quyết định 04/QĐ-KTNN năm 2026 mà còn tạo lập nền tảng tài chính vững chắc cho các dự án quy mô lớn.
Để nhận được sự hỗ trợ chuyên sâu về nghiệp vụ kiểm toán, quý khách hàng có thể tham khảo chi tiết tại:
- Tìm hiểu giải pháp toàn diện: Dịch vụ kiểm toán xây dựng
- Cập nhật thông tin chi phí: Bảng giá dịch vụ kiểm toán xây dựng
Với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm tại MAN – Master Accountant Network, chúng tôi cam kết đồng hành cùng doanh nghiệp trong từng giai đoạn của dự án đầu tư. Mọi thắc mắc cần tư vấn trực tiếp, xin vui lòng liên hệ với chúng tôi tại trang Liên hệ để được hỗ trợ nhanh chóng và chính xác nhất.
Thông tin liên hệ Man – Master Accountant Network
- Địa chỉ: Số 19A, đường 43, phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
- Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
- Email: ma*@*****et.vn
Nội dung được kiểm duyệt bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên & CEO Man, Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành Kế toán, Kiểm toán và Tư vấn Tài chính..
