Nghị định 175/2024/NĐ-CP ban hành ngày 30/12/2024 và có hiệu lực ngay lập tức đã thiết lập một trật tự mới trong quản lý dự án. Đối với ngành kiểm toán xây dựng, văn bản này không chỉ là căn cứ pháp lý mà còn là bộ quy chuẩn để xác định tính đúng đắn của chi phí. Trong bối cảnh năm 2026, khi các đợt thanh tra và quyết toán vốn đầu tư bắt đầu áp dụng khung quy định mới, việc nhận diện sớm các thay đổi trọng yếu sẽ giúp đơn vị kiểm toán và chủ đầu tư tránh được các rủi ro xuất toán hoặc vi phạm thủ tục hành chính nghiêm trọng.

Vai trò của Nghị định 175/2024/NĐ-CP trong hệ thống pháp luật xây dựng hiện hành

Sự ra đời của Nghị định 175/2024/NĐ-CP đóng vai trò thay thế cho các quy định cũ tại Nghị định 15/2021/NĐ-CP, tạo nên một cơ chế quản lý minh bạch và hiện đại hơn. Nghị định này tập trung vào việc số hóa quy trình và phân cấp trách nhiệm rõ ràng, từ đó giảm thiểu sự chồng chéo giữa các cơ quan quản lý nhà nước.

Khi thực hiện kiểm toán xây dựng, các bên liên quan cần chú trọng các nội dung cốt lõi sau

• Phạm vi điều chỉnh trải dài từ khâu chuẩn bị dự án, thực hiện dự án cho đến khi kết thúc xây dựng và đưa công trình vào khai thác.
• Đối tượng áp dụng bao gồm toàn bộ hệ thống từ cơ quan nhà nước, chủ đầu tư, đơn vị tư vấn cho đến các công ty kiểm toán thực hiện nhiệm vụ thẩm tra quyết toán vốn đầu tư hoàn thành.
• Tầm quan trọng của văn bản này đối với hoạt động kiểm toán xây dựng nằm ở việc cung cấp các chuẩn mực pháp lý mới để đánh giá tính hợp lệ của hồ sơ thiết kế, dự toán và năng lực các bên tham gia.

Những thay đổi trong phân loại dự án và quản lý nguồn vốn xây dựng

Quy định mới đã chuẩn hóa lại cách thức phân loại dự án dựa trên công năng và quy mô, giúp việc xác định định mức và đơn giá trở nên chính xác hơn. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến việc kiểm toán xây dựng trong khâu soát xét tính đúng đắn của nguồn vốn sử dụng.

Kiểm toán viên cần đối chiếu kỹ lưỡng các tiêu chí phân loại để xác định đúng quy trình thẩm định. Dưới đây là bảng tổng hợp các điểm lưu ý quan trọng về nguồn vốn theo quy định mới

Sau khi xem xét bảng trên, kiểm toán viên cần lưu ý rằng việc xác định sai nguồn vốn sẽ dẫn đến sai lệch toàn bộ hệ thống quản lý chi phí dự án, vốn là sai sót nghiêm trọng nhất trong các kết luận kiểm toán xây dựng giai đoạn 2025 – 2026.

Tác động của quy định thẩm định thiết kế triển khai sau thiết kế cơ sở

Việc phân cấp thẩm quyền thẩm định cho các Sở chuyên ngành và các Cục thuộc Bộ quản lý công trình chuyên ngành giúp rút ngắn thời gian nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về tính minh bạch. Trong quá trình kiểm toán xây dựng, hồ sơ thẩm định là bằng chứng pháp lý cao nhất để công nhận giá trị dự toán.

Các yếu tố cần rà soát trong hồ sơ thẩm định bao gồm

• Sự khớp nối về mặt kỹ thuật và giá trị giữa Báo cáo nghiên cứu khả thi và Thiết kế triển khai sau thiết kế cơ sở.
• Hiệu lực của kết quả thẩm định từ các cơ quan chuyên môn theo đúng phân cấp công trình (Cấp đặc biệt, Cấp I, Cấp II).
• Tính pháp lý của các đơn vị tư vấn thẩm tra được chủ đầu tư thuê để phục vụ công tác thẩm định của cơ quan nhà nước.

Ứng dụng mô hình thông tin công trình BIM và yêu cầu số hóa hồ sơ kiểm toán

Năm 2026 là thời điểm bắt buộc áp dụng BIM đối với các dự án lớn, đòi hỏi kiểm toán xây dựng phải chuyển mình sang kiểm toán số. Việc này giúp kiểm soát khối lượng từ mô hình 3D thay vì chỉ dựa vào các bản vẽ 2D truyền thống.

Các tiêu chuẩn kỹ thuật về BIM mà kiểm toán viên cần biết bao gồm

• Quy định bắt buộc áp dụng BIM cho dự án nhóm B trở lên sử dụng vốn nhà nước từ năm 2025 theo lộ trình tại Điều 12 (Nguồn: Nghị định 175/2024/NĐ-CP).
• Yêu cầu về định dạng tệp tin lưu trữ (IFC) và dung lượng hồ sơ tối đa trên các cổng thông tin trực tuyến để đảm bảo tính truy xuất.
• Chữ ký số trên các tài liệu số hóa phải đảm bảo tính liên tục và không bị thay đổi sau khi đã được cơ quan chức năng phê duyệt.

Điều kiện năng lực hành nghề của cá nhân và tổ chức tham gia dự án

Nghị định 175/2024/NĐ-CP đã chuẩn hóa hệ thống chứng chỉ hành nghề với mã số định danh duy nhất. Khi kiểm toán xây dựng, việc rà soát nhân sự và năng lực tổ chức là khâu then chốt để xác định tính hợp lệ của chi phí nhân công và phí tư vấn.

Những sai phạm thường gặp mà kiểm toán xây dựng có thể phát hiện qua hệ thống mới

• Cá nhân đảm nhận chức danh chủ trì, chủ nhiệm nhưng không có chứng chỉ hành nghề phù hợp với cấp công trình thực tế.
• Tổ chức tư vấn hoặc thi công không có mã số năng lực được đăng tải trên Cổng thông tin năng lực hoạt động xây dựng quốc gia.
• Sử dụng nhân sự không có tên trong hồ sơ dự thầu hoặc hồ sơ năng lực đã được phê duyệt, dẫn đến việc vi phạm điều khoản hợp đồng.

Kiểm soát quy trình khởi công và nghiệm thu bàn giao công trình

Quy trình khởi công và nghiệm thu là hai mốc quan trọng nhất để xác định giá trị thanh toán thực tế. Nghị định 175 quy định rất rõ về các điều kiện để một công trình được phép bắt đầu và kết thúc một cách hợp pháp.

Kiểm toán viên cần tập trung kiểm tra các hồ sơ nghiệm thu thông qua các bước dẫn sau

• Kiểm tra giấy phép xây dựng hoặc các văn bản miễn giấy phép đối với các công trình thuộc diện đặc thù.
• Soát xét biên bản nghiệm thu từng giai đoạn dựa trên nhật ký thi công số hóa để đảm bảo khối lượng phát sinh là có thực.
• Xác nhận biên bản nghiệm thu hoàn thành đưa vào sử dụng phải có dấu xác nhận của cơ quan chuyên môn về xây dựng đối với công trình cấp I và cấp đặc biệt.

Định hướng công tác kiểm toán xây dựng tuân thủ Nghị định 175/2024/NĐ-CP

Để đáp ứng được các yêu cầu khắt khe của Nghị định 175/2024/NĐ-CP trong năm 2026, các đơn vị kiểm toán cần chủ động cập nhật phương pháp tiếp cận theo hướng công nghệ hóa và bám sát các biến động pháp lý.

Định hướng triển khai cụ thể cho các đoàn kiểm toán

• Thiết lập danh mục kiểm tra (checklist) dựa trên trình tự thực hiện dự án mới nhất để tránh bỏ sót các thủ tục pháp lý quan trọng.
• Tận dụng tối đa dữ liệu từ hệ thống quản lý hoạt động xây dựng quốc gia để đối soát chéo với hồ sơ do chủ đầu tư cung cấp.
• Nâng cao trình độ đội ngũ kiểm toán viên về các công cụ hỗ trợ đọc dữ liệu BIM và phân tích dữ liệu lớn trong xây dựng.

Việc tuân thủ chặt chẽ các quy định tại Nghị định 175/2024/NĐ-CP không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của chủ đầu tư mà còn khẳng định uy tín và năng lực chuyên môn của đơn vị kiểm toán xây dựng trong kỷ nguyên số.

Thông tin liên hệ MAN – Master Accountant Network

• Địa chỉ: Số 19A, đường 43, phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
• Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
• Email: ma*@*****et.vn

Các dịch vụ khác

• Kiểm toán: Dịch vụ Kiểm Toán, Dịch vụ Kiểm toán xây dựng, Dịch vụ kiểm toán BCTC
• Kế toán và Thuế: Dịch vụ kế toán thuế, Báo cáo thuế, Tư vấn Chuyển giá. Dịch Vụ Kế Toán Thuế, Dịch vụ báo cáo thuế, Dịch vụ Chuyển Giá, Dịch Vụ Giao Dịch Liên Kết
• Pháp lý: Dịch vụ giấy phép lao động, Dịch vụ chứng nhận đăng ký kinh doanh, Giấy Chứng Nhận Đầu Tư 
• Khác: Dịch vụ Chuyển Giá, Dịch Vụ Giao Dịch Liên Kết, Dịch vụ Tư vấn Hoạt động Doanh nghiệp

Phụ trách sản xuất nội dung bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) & CEO MAN – Master Accountant Network, Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành Kế toán, Kiểm toán và Tư vấn Tài chính.