Nghị định số 119/2026/NĐ-CP ban hành ngày 03/04/2026 đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong quản lý tài chính công tại Việt Nam. Văn bản này tập trung sửa đổi các quy định tại Nghị định số 242/2025/NĐ-CP nhằm tháo gỡ những nút thắt kéo dài trong quy trình chuẩn bị và thực hiện các dự án sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và vốn vay ưu đãi nước ngoài. Theo đánh giá từ giới chuyên gia, những thay đổi tại Nghị định số 119/2026/NĐ-CP không chỉ giúp đơn giản hóa thủ tục hành chính mà còn siết chặt kỷ luật ngân sách, đảm bảo tính bền vững của nợ công trong bối cảnh mới.
Ý nghĩa của việc sửa đổi quy định quản lý vốn ODA và vốn vay ưu đãi
Sự ra đời của văn bản này xuất phát từ nhu cầu thực tế sau giai đoạn vận hành Nghị định 242/2025/NĐ-CP và để tương thích với hệ thống pháp luật mới. Các căn cứ pháp lý nền tảng bao gồm Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15 và Luật Tổ chức Chính phủ số 63/2025/QH15 đã tạo tiền đề cho việc tái cấu trúc quy trình quản lý vốn nước ngoài theo tinh thần của Nghị định số 119/2026/NĐ-CP.
Mục tiêu trọng tâm của Chính phủ là đẩy nhanh tốc độ giải ngân, làm rõ trách nhiệm của các cơ quan chủ quản và hiện đại hóa quy trình quản lý dự án nước ngoài. Việc duy trì kỷ luật tài chính và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn lực vay nợ nước ngoài theo Nghị định số 119/2026/NĐ-CP là nhiệm vụ sống còn để đảm bảo an toàn tài chính quốc gia.
Đề xuất khoản vay là bước đột phá trong quy trình chuẩn bị dự án
Thay đổi lớn nhất về mặt thủ tục trong Nghị định số 119/2026/NĐ-CP chính là việc bổ sung quy trình Đề xuất khoản vay. Đây là bước đi hoàn toàn mới, được thực hiện ngay từ đầu quy trình, trước cả khi lập chủ trương đầu tư nhằm định hướng nguồn vốn ngay từ giai đoạn sơ khởi.
Quy trình lập và thẩm định Đề xuất khoản vay
Theo Điều 12a mới bổ sung của Nghị định số 119/2026/NĐ-CP, các cơ quan, địa phương và doanh nghiệp nhà nước phải lập Đề xuất khoản vay gửi Bộ Tài chính. Vai trò chủ trì của Bộ Tài chính lúc này là thẩm định các điều kiện vay, tính chất ưu đãi và đặc biệt là đánh giá tác động của khoản vay đến giới hạn nợ công quốc gia được Quốc hội phê duyệt.
Nguyên tắc chốt sớm cơ chế tài chính cho dự án ODA
Một điểm then chốt mà các chủ đầu tư cần lưu ý là tỷ lệ cho vay lại được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại bước Đề xuất khoản vay sẽ không được phép điều chỉnh ở các giai đoạn sau. Quy định này tại Nghị định số 119/2026/NĐ-CP nhằm mục đích:
- Loại bỏ tình trạng thay đổi thủ tục vay vốn ODA giữa chừng gây tắc nghẽn hồ sơ pháp lý kéo dài tại các Bộ ngành theo cơ chế cũ.
- Giúp chủ đầu tư và địa phương chủ động phương án cân đối vốn đối ứng trong kế hoạch đầu tư công trung hạn.
- Sàng lọc các dự án thực sự hiệu quả và có khả năng trả nợ tốt trước khi đi sâu vào thiết kế chi tiết hoặc đấu thầu.
Lợi ích thiết thực của bước này trong Nghị định số 119/2026/NĐ-CP là giúp sàng lọc dự án khả thi, tránh lãng phí thời gian và nguồn lực của nhà nước trong bối cảnh ngân sách cần được quản lý chặt chẽ.
Siết chặt cơ chế tài chính và phân cấp cho chính quyền địa phương
Văn bản mới mang đến sự minh bạch hơn trong việc xác định trách nhiệm tài chính của từng tỉnh, thành phố. Cơ chế này dựa trên năng lực ngân sách thực tế và quy hoạch phát triển của từng địa phương để quyết định hình thức đầu tư phù hợp theo Nghị định số 119/2026/NĐ-CP.
Tiêu chí phân loại địa phương được cấp phát hoặc cho vay lại
Cơ chế cấp phát và cho vay lại được xác định dựa trên tỷ lệ bổ sung cân đối từ ngân sách trung ương, tuân thủ nghiêm ngặt Luật Ngân sách nhà nước. Để giúp các đơn vị dễ dàng tra cứu và áp dụng đúng quy định của Nghị định số 119/2026/NĐ-CP, bảng dưới đây tóm tắt các quy định mới về tỷ lệ tài chính:
| Tỷ lệ bổ sung cân đối từ ngân sách trung ương | Cơ chế tài chính áp dụng theo Nghị định số 119/2026/NĐ-CP |
|---|---|
| Từ 40% trở lên | Được ngân sách trung ương cấp phát toàn bộ nguồn vốn vay |
| Dưới 40% | Vay lại một phần hoặc toàn bộ dựa trên khả năng trả nợ địa phương |
| Đối với Doanh nghiệp nhà nước | Phải thực hiện cơ chế vay lại 100% vốn ODA và vay ưu đãi |
Lưu ý: Danh mục tỷ lệ cho vay lại cụ thể cho từng địa phương sẽ được Bộ Tài chính công bố định kỳ theo chu kỳ 5 năm dựa trên khung pháp lý hiện hành.
Sự phân cấp rõ rệt này tại Nghị định số 119/2026/NĐ-CP buộc các địa phương có tiềm lực tài chính tốt phải có trách nhiệm hơn với các khoản vay quốc tế. Trong quá trình này, các đơn vị có thể tham khảo ý kiến chuyên môn từ MAN – Master Accountant Network để xây dựng phương án tài chính bền vững, đảm bảo hồ sơ vay lại đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn thẩm định khắt khe của Bộ Tài chính.
Quy định riêng biệt và nghiêm ngặt đối với doanh nghiệp nhà nước
Nghị định số 119/2026/NĐ-CP dành hẳn Chương VI để quy định riêng cho đối tượng doanh nghiệp nhà nước và công ty con. Điều này cho thấy sự quyết tâm của Chính phủ trong việc tách bạch nợ doanh nghiệp và nợ chính phủ.
Nguyên tắc tự vay tự trả và trách nhiệm tài chính của doanh nghiệp
Văn bản quy định dứt khoát doanh nghiệp nhà nước khi sử dụng vốn ODA và vay ưu đãi phải vay lại 100%. Các doanh nghiệp phải tự chịu trách nhiệm về tài sản, khả năng hoàn trả theo tinh thần của Nghị định số 119/2026/NĐ-CP và dự án đầu tư phải nằm trong danh mục ngành nghề kinh doanh chính.
Quy trình quản lý và hạch toán nguồn vốn theo chuẩn mới
Hệ thống thủ tục đối với doanh nghiệp cũng được thiết kế riêng biệt để phù hợp với mô hình hoạt động kinh doanh, cụ thể bao gồm:
- Thực hiện thủ tục Đề xuất khoản vay chi tiết gửi cơ quan đại diện chủ sở hữu theo Điều 52a.
- Quy trình chấp thuận chủ trương đầu tư tuân thủ Luật Đầu tư và quy định tại Điều 52 Nghị định số 119/2026/NĐ-CP.
- Giám sát chặt chẽ việc sử dụng vốn và quy trình dừng dự án nếu không đạt hiệu quả theo Điều 56a.
Về mặt hạch toán, vốn ODA không hoàn lại phải được ghi tăng vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Đây là nghiệp vụ kế toán mà đội ngũ chuyên gia tại MAN – Master Accountant Network thường xuyên hỗ trợ để đảm bảo tính chính xác và tuân thủ các chuẩn mực kế toán cùng pháp luật hiện hành. Ngoài ra, các đơn vị cũng cần chú ý đến dịch vụ kiểm toán dự án ODA để đảm bảo tính minh bạch và minh xác trong báo cáo quyết toán vốn đầu tư.
Chuẩn hóa quy trình ký kết và phê chuẩn điều ước quốc tế về ODA
Để đẩy nhanh quá trình đưa nguồn vốn từ cam kết thành thực hiện, Nghị định số 119/2026/NĐ-CP đã thay thế toàn bộ Điều 30 bằng các quy định chi tiết từ Điều 30a đến 30d nhằm tương thích với Luật Điều ước quốc tế.
Quy trình nhân danh Nhà nước và Chính phủ đã được phân định rõ ràng về thẩm quyền ký kết. Vai trò phối hợp của Bộ Tư pháp và Bộ Ngoại giao là bắt buộc theo Nghị định số 119/2026/NĐ-CP trước khi trình Thủ tướng. Đối với các khoản vốn ODA không hoàn lại, thủ tục được rút gọn đáng kể để dự án triển khai nhanh chóng.
Đẩy mạnh đơn giản hóa thủ tục hành chính và số hóa quản lý tài chính
Sự chuyển đổi sang môi trường điện tử là một trong những điểm đột phá nhất của Nghị định số 119/2026/NĐ-CP, góp phần giảm bớt gánh nặng hồ sơ và rút ngắn thời gian giải ngân.
Phân cấp quản lý dự án quy mô nhỏ và viện trợ kỹ thuật
Đối với dự án ODA không hoàn lại quy mô dưới 500.000 USD, Nghị định số 119/2026/NĐ-CP quy định cơ quan chủ quản được quyền tự thẩm định và phê duyệt. Cơ chế này trao quyền chủ động cho các Bộ, ngành và địa phương trong việc tiếp nhận các khoản hỗ trợ kỹ thuật quy mô nhỏ.
Cơ chế miễn điều chỉnh chủ trương đầu tư linh hoạt
Điều 17 sửa đổi tại Nghị định số 119/2026/NĐ-CP đã gỡ bỏ rào cản hành chính bằng cách cho phép miễn thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư trong trường hợp thay đổi tổng mức đầu tư do tỷ giá hoặc giảm vốn vay nhưng vẫn đảm bảo mục tiêu chính.
Hiện đại hóa thủ tục rút vốn qua môi trường số theo Điều 73
Việc thực hiện rút vốn điện tử theo Nghị định số 119/2026/NĐ-CP qua Cổng dịch vụ công của Bộ Tài chính được áp dụng rộng rãi. Quy trình này không chỉ giúp chủ đầu tư theo dõi trực tuyến tình trạng hồ sơ mà còn giảm thiểu sai sót, giúp dòng vốn vay ưu đãi được đưa vào công trình nhanh nhất.
Lộ trình triển khai và hướng dẫn chuyển tiếp cho các cơ quan chủ quản
Văn bản này chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026. Đây là thời điểm quan trọng yêu cầu tất cả các bên phải cập nhật hệ thống mẫu biểu và quy trình nội bộ theo đúng hướng dẫn của Nghị định số 119/2026/NĐ-CP.
Đối với các dự án đang triển khai dở dang, quy định cũng nêu rõ các bước chuyển tiếp nhằm đảm bảo tính liên tục, yêu cầu rà soát và bổ sung bước Đề xuất khoản vay nếu cần thiết để phù hợp với khuôn khổ Nghị định số 119/2026/NĐ-CP. Nếu quý đơn vị có bất kỳ thắc mắc nào về hồ sơ pháp lý, hãy liên hệ với chúng tôi để được tư vấn chi tiết.
Câu hỏi thường gặp về Nghị định số 119/2026/NĐ-CP
Dưới đây là tổng hợp các vấn đề trọng tâm mà người dùng thường thắc mắc về các thay đổi tại Nghị định số 119/2026/NĐ-CP:
Bước Đề xuất khoản vay theo Nghị định số 119/2026/NĐ-CP được thực hiện khi nào?
Bước này được thực hiện ngay từ đầu quy trình, trước khi phê duyệt chủ trương đầu tư dự án nhằm chốt sớm cơ chế tài chính và đánh giá nợ công.
Doanh nghiệp nhà nước có được ngân sách trung ương cấp phát vốn ODA không?
Không. Theo Nghị định số 119/2026/NĐ-CP, doanh nghiệp nhà nước khi sử dụng vốn vay ODA hoặc vay ưu đãi nước ngoài phải thực hiện cơ chế vay lại 100% và tự chịu trách nhiệm tài chính.
Dự án quy mô bao nhiêu thì được tự phê duyệt theo Nghị định số 119/2026/NĐ-CP?
Đối với dự án sử dụng vốn ODA không hoàn lại dưới 500.000 USD, Nghị định số 119/2026/NĐ-CP cho phép cơ quan chủ quản tự thẩm định và phê duyệt mà không cần lấy ý kiến các Bộ ngành.
Trường hợp nào thay đổi tổng mức đầu tư không cần điều chỉnh chủ trương đầu tư?
Theo Nghị định số 119/2026/NĐ-CP, nếu tăng vốn do tỷ giá ngoại tệ hoặc giảm vốn vay mà không đổi mục tiêu cốt lõi thì chủ đầu tư không cần làm thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư.
Thủ tục rút vốn ODA điện tử áp dụng cho những đối tượng nào?
Thủ tục rút vốn điện tử theo Nghị định số 119/2026/NĐ-CP áp dụng bắt buộc cho tất cả hồ sơ rút vốn ODA, trừ các trường hợp đặc biệt liên quan đến bí mật quốc gia.
Kết luận về những thay đổi của Nghị định số 119/2026/NĐ-CP
Tổng kết lại, Nghị định số 119/2026/NĐ-CP là bước tiến mạnh mẽ trong việc chuẩn hóa quản lý nguồn vốn ngoại lực theo hướng chuyên nghiệp. Việc hiểu rõ các căn cứ pháp lý sẽ giúp các đơn vị chủ động hơn trong việc tiếp cận và giải ngân vốn ODA. Trong bối cảnh các quy định pháp luật ngày càng chặt chẽ, sự hỗ trợ từ các đơn vị am hiểu chuyên môn như MAN – Master Accountant Network sẽ giúp các đơn vị tối ưu hóa quy trình hồ sơ và đảm bảo tính tuân thủ pháp luật cao nhất theo Nghị định số 119/2026/NĐ-CP.
Thông tin liên hệ MAN – Master Accountant Network
- Địa chỉ: Số 19A, đường 43, phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
- Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
- Email: ma*@*****et.vn
Phụ trách sản xuất nội dung bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) & CEO MAN – Master Accountant Network, Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành Kế toán, Kiểm toán và Tư vấn Tài chính.
(Nguồn tham khảo: Văn bản số 119/2026/NĐ-CP ký ngày 03/04/2026 của Chính phủ)
