Trong hoạt động đầu tư xây dựng, việc kiểm soát dòng vốn và đảm bảo tính chính xác của giá trị quyết toán là ưu tiên hàng đầu. Cơ chế chuyển tiền vào tài khoản tạm giữ chờ quyết toán đã trở thành một công cụ pháp lý quan trọng, giúp các chủ đầu tư và cơ quan quản lý nhà nước xử lý dứt điểm các khoản chênh lệch phát hiện qua kiểm toán trước khi tất toán dự án.
Bản chất của tài khoản tạm giữ trong kiểm toán xây dựng
Tài khoản tạm giữ thường được mở tại Kho bạc Nhà nước hoặc ngân hàng thương mại tùy theo nguồn vốn dự án. Đây là tài khoản trung gian dùng để quản lý các khoản chi phí chưa được thống nhất hoàn toàn giữa bên giao thầu và bên nhận thầu, hoặc các khoản tiền có sai phạm về khối lượng, đơn giá được đoàn kiểm toán, thanh tra chỉ ra.
Mục đích chính của việc gửi tiền vào tài khoản này là ngăn chặn việc thất thoát ngân sách và tạo áp lực để các bên liên quan hoàn thiện hồ sơ quyết toán đúng thời hạn. Khi các bên đã làm rõ các nội dung nghi vấn hoặc thực hiện xong nghĩa vụ tài chính theo kết luận kiểm toán, số tiền này sẽ được xử lý nộp ngân sách hoặc hoàn trả cho nhà thầu. Chi tiết về cơ chế này đã được chuẩn hóa tại Cơ chế tạm giữ chờ quyết toán đầu tư công 2025.
Cơ sở pháp lý điều chỉnh hoạt động tạm giữ tiền quyết toán
Việc thực hiện chuyển tiền vào tài khoản tạm giữ không phải là sự tùy nghi của chủ đầu tư mà phải tuân thủ nghiêm ngặt hệ thống pháp luật về đầu tư công và kiểm toán. Các văn bản quy phạm pháp luật chủ chốt bao gồm.
- Luật Ngân sách nhà nước số 83/2015/QH13 quy định về việc thu hồi các khoản chi sai chế độ vào ngân sách nhà nước.
- Nghị định số 99/2021/NĐ-CP của Chính phủ quy định về quản lý, thanh toán, quyết toán dự án sử dụng vốn đầu tư công. Đây là văn bản quan trọng nhất hướng dẫn chi tiết về việc tạm giữ một phần giá trị thanh toán trong khi chờ phê duyệt quyết toán.
- Thông tư số 96/2021/TT-BTC của Bộ Tài chính hướng dẫn về quy trình quyết toán vốn đầu tư công dự án hoàn thành.
- Luật Kiểm toán Nhà nước và các văn bản hướng dẫn về việc thực hiện kết luận kiểm toán, đặc biệt là các khoản kiến nghị thu hồi hoặc giảm thanh toán.
Theo báo cáo của Bộ Tài chính năm 2025, việc áp dụng nghiêm các chế tài từ Nghị định 99 đã giúp tỷ lệ nợ đọng quyết toán dự án hoàn thành giảm từ 12% xuống còn dưới 5% tại các địa phương trọng điểm.
Phân biệt tài khoản tạm giữ và tiền bảo hành công trình
Nhiều đơn vị thường nhầm lẫn giữa hai loại hình này, dẫn đến sai sót trong hạch toán và quản lý dòng tiền. Bảng dưới đây phân tích các đặc điểm khác biệt cốt lõi.
| Tiêu chí | Tài khoản tạm giữ chờ quyết toán | Tiền bảo hành công trình |
|---|---|---|
| Mục đích | Xử lý các sai lệch phát hiện qua kiểm toán, thanh tra | Đảm bảo nhà thầu thực hiện nghĩa vụ sửa chữa hư hỏng |
| Thời điểm áp dụng | Khi có kết luận kiểm toán hoặc trước khi phê duyệt quyết toán | Ngay sau khi nghiệm thu bàn giao đưa vào sử dụng |
| Thời gian giữ | Cho đến khi có Quyết định phê duyệt quyết toán vốn | Hết thời gian bảo hành (thường 12 – 24 tháng) |
| Đối tượng quản lý | Kho bạc Nhà nước hoặc Chủ đầu tư | Ngân hàng (thư bảo lãnh) hoặc Chủ đầu tư |
| Cơ sở giải tỏa | Quyết định phê duyệt quyết toán của cấp có thẩm quyền | Biên bản xác nhận hết thời hạn bảo hành công trình |
Các trường hợp bắt buộc chuyển tiền vào tài khoản tạm giữ
Dựa trên thực tiễn kiểm toán và thanh tra xây dựng giai đoạn 2024-2026, có ba kịch bản phổ biến buộc các bên phải thực hiện cơ chế này.
Thứ nhất là thực hiện theo kiến nghị của Kiểm toán Nhà nước hoặc Thanh tra Chính phủ. Khi các cơ quan này phát hiện sai phạm về định mức, đơn giá nhưng dự án chưa tất toán, số tiền chênh lệch sẽ được lệnh chuyển vào tài khoản tạm giữ của Kho bạc để chờ xử lý thu hồi ngân sách.
Thứ hai là trường hợp giá trị nghiệm thu thực tế thấp hơn giá trị tạm ứng hoặc thanh toán khối lượng hoàn thành. Để đảm bảo không thất thoát, phần giá trị dư thừa này phải được phong tỏa cho đến khi hồ sơ quyết toán được thẩm tra xong.
Thứ ba là giải quyết tranh chấp về khối lượng giữa các bên tham gia. Khi chủ đầu tư và nhà thầu không thống nhất được một số hạng mục, phần giá trị tranh chấp sẽ được đưa vào tài khoản tạm giữ để đảm bảo tính khách quan cho đến khi có phán quyết của đơn vị tư vấn độc lập hoặc tòa án.
Quy trình nghiệp vụ chuyển tiền và quyết toán cuối cùng
Quy trình này đòi hỏi sự chuẩn xác trong chứng từ kế toán xây dựng cơ bản để tránh các rủi ro về thuế và phí.
- Bước 1. Xác định số dư cần tạm giữ. Căn cứ vào biên bản kiểm toán hiện trường hoặc báo cáo thẩm tra quyết toán của đơn vị tư vấn.
- Bước 2. Lập lệnh chuyển tiền. Chủ đầu tư thực hiện chuyển tiền từ tài khoản nguồn vốn dự án sang tài khoản tạm giữ tại Kho bạc. Lưu ý mã hiệu mục lục ngân sách phải chính xác để không bị treo chứng từ.
- Bước 3. Đối soát và giải trình. Nhà thầu có nghĩa vụ giải trình các khoản bị tạm giữ với cơ quan kiểm soát. Nếu giải trình thành công, số tiền sẽ được giải tỏa.
- Bước 4. Xử lý sau quyết toán. Khi có văn bản phê duyệt quyết toán chính thức, Kho bạc sẽ căn cứ vào đó để thực hiện lệnh chi trả cho nhà thầu hoặc nộp trực tiếp vào Kho bạc nếu đó là khoản thu hồi.
Giải pháp tối ưu hóa dòng tiền khi bị tạm giữ quyết toán
Việc bị tạm giữ vốn gây áp lực lớn lên khả năng thanh khoản của nhà thầu. Để giảm thiểu rủi ro này, doanh nghiệp cần thực hiện các chiến lược sau.
- Hoàn thiện hồ sơ quyết toán phân đoạn. Thay vì chờ đến cuối dự án, nhà thầu nên thực hiện quyết toán theo từng giai đoạn hoặc hạng mục độc lập. Điều này giúp thu hẹp phạm vi các khoản bị tạm giữ và làm rõ các sai lệch định mức ngay từ đầu.
- Tận dụng tư vấn kiểm toán độc lập sớm. Việc thuê đơn vị tư vấn kiểm toán để rà soát hồ sơ trước khi cơ quan nhà nước vào cuộc sẽ giúp nhà thầu tự phát hiện và sửa chữa các lỗi về đơn giá, khối lượng, từ đó giảm thiểu các khoản tiền bị yêu cầu chuyển vào tài khoản tạm giữ.
- Đàm phán thay thế tiền mặt bằng bảo lãnh ngân hàng. Mặc dù cơ chế tạm giữ tại Kho bạc thường yêu cầu tiền mặt, nhưng trong một số hợp đồng dân sự hoặc dự án vốn khác, nhà thầu có thể thương thảo sử dụng thư bảo lãnh để thay thế dòng tiền mặt bị đóng băng.
Lợi ích đối với công tác quản lý dự án xây dựng
Áp dụng cơ chế tài khoản tạm giữ mang lại tính minh bạch cao cho môi trường đầu tư. Đối với chủ đầu tư, điều này giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý khi giải ngân vượt giá trị thực tế. Đối với nhà thầu, dù dòng tiền bị đình trệ một phần, nhưng đây là căn cứ xác đáng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp khi giá trị quyết toán được phê duyệt chính thức.
Đặc biệt, trong bối cảnh siết chặt kỷ luật tài chính đầu tư công giai đoạn 2026-2030, việc sử dụng tài khoản tạm giữ giúp các cơ quan quản lý nhà nước có cái nhìn tổng quan về thực trạng sử dụng vốn, từ đó đưa ra các chính sách điều chỉnh định mức xây dựng sát với thực tế hơn.
Những lưu ý để tránh đọng vốn lâu ngày tại Kho bạc
Để không bị chôn vốn, nhà thầu cần chủ động phối hợp với đơn vị kiểm toán để giải trình các biến động về giá nguyên vật liệu và nhân công ngay trong giai đoạn thực địa. Hồ sơ hoàn công phải được chuẩn bị song song với quá trình thi công để rút ngắn thời gian đối chiếu.
Về phía chủ đầu tư, cần thường xuyên đôn đốc đơn vị tư vấn kiểm toán độc lập hoàn thành báo cáo đúng cam kết. Việc chậm trễ trong việc ra quyết định xử lý tiền tạm giữ không chỉ gây khó khăn cho doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng đến chỉ số tín nhiệm của dự án trên hệ thống quản lý quốc gia.
Thông tin liên hệ MAN – Master Accountant Network
- Địa chỉ: Số 19A, đường 43, phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
- Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
- Email: ma*@*****et.vn
Các dịch vụ khác
- Kiểm toán: Dịch vụ Kiểm Toán, Dịch vụ Kiểm toán xây dựng, Dịch vụ kiểm toán BCTC
- Kế toán và Thuế: Dịch vụ kế toán thuế, Báo cáo thuế, Tư vấn Chuyển giá. Dịch Vụ Kế Toán Thuế, Dịch vụ báo cáo thuế, Dịch vụ Chuyển Giá, Dịch Vụ Giao Dịch Liên Kết
- Pháp lý: Dịch vụ giấy phép lao động, Dịch vụ chứng nhận đăng ký kinh doanh, Giấy Chứng Nhận Đầu Tư
- Khác: Dịch vụ Chuyển Giá, Dịch Vụ Giao Dịch Liên Kết, Dịch vụ Tư vấn Hoạt động Doanh nghiệp
Phụ trách sản xuất nội dung bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) & CEO MAN – Master Accountant Network, Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành Kế toán, Kiểm toán và Tư vấn Tài chính.
