Việc hiểu đúng và thống nhất các khái niệm pháp lý là nền tảng cốt lõi để triển khai dự án không sai sót. Trong Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 10/12/2025, Điều 3 đóng vai trò như một cuốn từ điển pháp lý làm rõ các thuật ngữ chuyên ngành. Đặc biệt trong bối cảnh năm 2026, khi công nghệ BIM và chuyển đổi số trở thành bắt buộc theo lộ trình mới, việc nắm vững giải thích từ ngữ luật xây dựng 2025 sẽ giúp các bên liên quan tránh được những rủi ro tranh chấp không đáng có.

Ý nghĩa của việc thống nhất thuật ngữ trong Luật Xây dựng 2025

Thuật ngữ pháp lý trong ngành xây dựng thường có tính kỹ thuật cao và dễ gây nhầm lẫn nếu không được định nghĩa rõ ràng ngay từ đầu. Điều 3 của Luật 135/2025 không chỉ kế thừa các khái niệm cũ mà còn chuẩn hóa lại để tương thích hoàn toàn với hệ thống pháp luật đầu tư, quy hoạch và môi trường mới nhất. Luật này chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2026, thay thế cho Luật Xây dựng 2014, đánh dấu một bước ngoặt lớn trong quản lý hậu kiểm và số hóa toàn diện ngành xây dựng.

Sự thống nhất này giúp các cơ quan quản lý nhà nước, chủ đầu tư và nhà thầu có cùng một ngôn ngữ chung khi soạn thảo hợp đồng, lập hồ sơ mời thầu hay thực hiện các thủ tục hành chính trực tuyến. Đây là bước chuẩn bị quan trọng để các đơn vị tiếp cận những điểm mới luật xây dựng 2025 một cách chính xác nhất, hạn chế tối đa việc hiểu sai dẫn đến sai phạm trong thực thi (Nguồn: Điều 3 và Điều 148, Luật Xây dựng 135/2025/QH15).

Định nghĩa về hoạt động xây dựng trong kỷ nguyên số

Khái niệm về hoạt động xây dựng đã được luật hóa một cách mở rộng và làm rõ hơn để bao quát toàn bộ vòng đời của một công trình. Thay vì chỉ tập trung vào khâu thi công tại hiện trường như trước đây, luật mới nhấn mạnh vào tính liên tục của dữ liệu và sự quản lý xuyên suốt thông qua các nền tảng thông tin dùng chung.

Hoạt động xây dựng gồm lập, thẩm tra, thẩm định, phê duyệt dự án đầu tư xây dựng, thiết kế xây dựng; khảo sát xây dựng; quản lý cấp phép xây dựng; thi công xây dựng, giám sát thi công xây dựng công trình; quản lý dự án đầu tư xây dựng; quản lý năng lực hoạt động xây dựng; quản lý chi phí đầu tư xây dựng; quản lý chất lượng, an toàn trong thi công xây dựng, vận hành, bảo trì, phá dỡ công trình xây dựng và hoạt động khác theo quy định của Luật này. (Trích Khoản 1 Điều 3 Luật số 135/2025/QH15).

Việc định nghĩa rộng theo giải thích từ ngữ luật xây dựng 2025 mang lại các thay đổi quan trọng mà người làm nghề cần lưu ý:

• Mở rộng phạm vi trách nhiệm: Bao hàm cả hoạt động quản lý năng lực và vận hành, bảo trì vốn trước đây thường được hiểu là các mảng dịch vụ tách biệt.
• Gắn liền với dữ liệu số: Các công tác lập và thẩm tra thiết kế giờ đây phải gắn liền với dữ liệu địa hình số hóa và mô hình BIM theo lộ trình bắt buộc đối với công trình cấp I và cấp đặc biệt.
• Trách nhiệm xuyên suốt vòng đời: Giúp các đơn vị tư vấn và nhà thầu xác định rõ phạm vi công việc cũng như trách nhiệm pháp lý từ giai đoạn tiền khả thi cho đến khi phá dỡ công trình sau hàng chục năm vận hành.

Phân nhóm và giải thích các thuật ngữ cốt lõi cần lưu ý

Để giúp các nhà quản lý dự án và bộ phận pháp chế nhanh chóng nắm bắt các khái niệm trọng tâm, chúng tôi đã hệ thống lại các định nghĩa quan trọng nhất từ Luật 135/2025 theo từng nhóm chức năng cụ thể. Việc phân nhóm này giúp người đọc dễ dàng đối chiếu quyền hạn và trách nhiệm của từng thực thể tham gia dự án. Dưới đây là bảng giải nghĩa các thuật ngữ có tần suất sử dụng cao nhất trong hoạt động thực tế:

Cần lưu ý rằng, sự khác biệt lớn nhất so với giai đoạn trước năm 2026 nằm ở chỗ thuật ngữ Chủ đầu tư và Nhà thầu hiện nay được gắn chặt với mã định danh duy nhất trên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia. Việc hiểu sai bản chất của các đối tượng này trong giải thích từ ngữ luật xây dựng 2025 có thể dẫn đến sai lệch nghiêm trọng khi xác định thẩm quyền ký kết hợp đồng trong môi trường đấu thầu điện tử.

Những thuật ngữ mới phát sinh từ thực tiễn chuyển đổi số

Luật Xây dựng 2025 đã cập nhật thêm nhiều thuật ngữ mới phản ánh đúng xu hướng phát triển công nghệ của ngành xây dựng hiện đại. Điều này giúp hệ thống pháp luật bắt kịp với sự thay đổi của các hình thức quản lý dự án không giấy tờ và tăng tính minh bạch cho thị trường.

Theo lộ trình tại các văn bản hướng dẫn và đề án chuyển đổi số ngành xây dựng tính đến năm 2026, các đối tượng tham gia dự án cần đặc biệt chú ý đến các khái niệm mới sau:

• Hệ thống thông tin công trình: Là tập hợp các dữ liệu số về quy hoạch, thiết kế, thi công và hồ sơ hoàn công được tích hợp, quản lý trên nền tảng dùng chung của Bộ Xây dựng.
• Giấy phép xây dựng điện tử: Chứng nhận pháp lý được cấp dưới dạng mã định danh dữ liệu số, có giá trị tương đương bản giấy và được liên thông trực tiếp với hệ thống kiểm tra trật tự xây dựng.
• Cơ sở dữ liệu quốc gia về xây dựng: Kho lưu trữ tập trung thông tin về năng lực, lịch sử hành nghề của tất cả các tổ chức, cá nhân, là căn cứ duy nhất để xét duyệt thầu từ sau ngày 01/07/2026.

Sự xuất hiện chính thức của các thuật ngữ này cho thấy Chính phủ đã quyết tâm thực hiện hiện đại hóa ngành, buộc các đối tượng áp dụng phải thay đổi phương thức làm việc truyền thống sang môi trường số hóa dữ liệu.

Tác động của việc hiểu sai thuật ngữ đến tính pháp lý dự án

Trong thực tế thi công và quản lý dự án, việc giải thích thuật ngữ luật xây dựng 2025 sai lệch thường dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng về mặt thanh tra, kiểm toán và xử phạt vi phạm hành chính. Nếu không nắm vững các định nghĩa về Cấp công trình hay Hoàn cảnh thay đổi cơ bản, doanh nghiệp rất dễ bị bác bỏ các hồ sơ quyết toán hoặc không thể đàm phán lại giá hợp đồng khi xảy ra biến động thị trường.

Để tối ưu hóa tính an toàn pháp lý cho đơn vị trong kỷ nguyên mới, chúng tôi khuyến nghị các doanh nghiệp thực hiện các bước sau:

• Xây dựng bộ quy chuẩn thuật ngữ nội bộ: Trích xuất và giải nghĩa sát các Khoản tại Điều 3 Luật 135/2025 để áp dụng thống nhất cho toàn bộ đội ngũ kỹ sư và cán bộ pháp chế.
• Rà soát hệ thống hợp đồng mẫu: Đối chiếu các định nghĩa trong hợp đồng của doanh nghiệp để đảm bảo tương thích 100% với ngôn ngữ của luật mới, tránh các kẽ hở pháp lý khi phát sinh tranh chấp quốc tế.
• Theo dõi văn bản hướng dẫn chi tiết: Thường xuyên cập nhật các Nghị định về quản lý chất lượng và chi phí xây dựng để hiểu rõ các định nghĩa kỹ thuật chi tiết vốn không thể liệt kê hết trong văn bản luật gốc.

Việc làm chủ các giải thích từ ngữ luật xây dựng 2025 không chỉ giúp dự án vận hành trơn tru mà còn là lợi thế cạnh tranh của các doanh nghiệp trong việc thể hiện tính chuyên nghiệp và sự am hiểu luật pháp trước các đối tác chiến lược.

Kết luận về giải thích từ ngữ Luật Xây dựng 2025

Điều 3 của Luật Xây dựng 2025 chính là chìa khóa để mở ra cánh cửa hiểu biết toàn diện về hệ thống pháp luật ngành trong thời kỳ mới. Bằng cách nắm vững giải thích từ ngữ luật xây dựng 2025, các cá nhân và tổ chức sẽ tự tin hơn trong việc ra quyết định, giảm thiểu tối đa các rủi ro pháp lý và đóng góp tích cực vào sự phát triển minh bạch của ngành xây dựng Việt Nam kể từ dấu mốc lịch sử năm 2026.

Thông tin liên hệ MAN – Master Accountant Network

• Địa chỉ: Số 19A, đường 43, phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
• Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
• Email: ma*@*****et.vn

Các dịch vụ khác

• Kiểm toán: Dịch vụ Kiểm Toán, Dịch vụ Kiểm toán xây dựng, Dịch vụ kiểm toán BCTC
• Kế toán và Thuế: Dịch vụ kế toán thuế, Báo cáo thuế, Tư vấn Chuyển giá. Dịch Vụ Kế Toán Thuế, Dịch vụ báo cáo thuế, Dịch vụ Chuyển Giá, Dịch Vụ Giao Dịch Liên Kết
• Pháp lý: Dịch vụ giấy phép lao động, Dịch vụ chứng nhận đăng ký kinh doanh, Giấy Chứng Nhận Đầu Tư 
• Khác: Dịch vụ Chuyển Giá, Dịch Vụ Giao Dịch Liên Kết, Dịch vụ Tư vấn Hoạt động Doanh nghiệp

Phụ trách sản xuất nội dung bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) & CEO MAN – Master Accountant Network, Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành Kế toán, Kiểm toán và Tư vấn Tài chính.