Luật Đấu thầu 2023 (số 22/2023/QH15) chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2024, thay thế hoàn toàn cho Luật Đấu thầu 2013. Với nhiều thay đổi mang tính đột phá, luật mới tập trung vào việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường tính minh bạch và bảo vệ quyền lợi cho các doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Theo các chuyên gia từ MAN – Master Accountant Network, việc nắm vững các quy định mới không chỉ giúp nhà thầu tránh sai sót pháp lý mà còn tối ưu hóa cơ hội trúng thầu trong bối cảnh thị trường cạnh tranh năm 2026.
Đối tượng được hưởng ưu đãi trong lựa chọn nhà thầu theo luật mới
Luật Đấu thầu 2023 mở rộng và cụ thể hóa danh mục các đối tượng được ưu tiên, thể hiện chính sách hỗ trợ sản xuất trong nước và bảo vệ môi trường của Chính phủ. Theo quy định tại Điều 10 Luật Đấu thầu 2023, các nhóm đối tượng sau đây sẽ được xem xét hưởng ưu đãi khi tham gia dự thầu nhằm thúc đẩy kinh tế nội địa:
- Hàng hóa có xuất xứ Việt Nam và các sản phẩm, dịch vụ thân thiện với môi trường theo quy định pháp luật.
- Nhà thầu trong nước sản xuất hàng hóa có xuất xứ Việt Nam phù hợp với yêu cầu của hồ sơ mời thầu.
- Nhà thầu nước ngoài liên danh với nhà thầu trong nước, trong đó thành viên trong nước đảm nhận từ 25% giá trị công việc trở lên.
- Nhà thầu trong nước tham dự thầu độc lập hoặc liên danh với các đơn vị nội địa khác khi tham gia đấu thầu quốc tế.
- Nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ và doanh nghiệp nhỏ theo quy định về hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ.
- Các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo (startup) theo quy định của pháp luật hiện hành.
- Nhà thầu sử dụng lao động đặc thù chiếm từ 25% trở lên bao gồm lao động nữ, thương binh, người khuyết tật hoặc người dân tộc thiểu số.
Việc xác định đúng đối tượng ưu đãi giúp nhà thầu cộng thêm điểm vào giá đánh giá hoặc điểm kỹ thuật, từ đó nâng cao lợi thế cạnh tranh trước các đối thủ khác trong cùng phân khúc.
Ưu tiên đặc biệt cho doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ trong xây lắp
Một trong những điểm đáng chú ý nhất tại Luật Đấu thầu 2023 là việc phân chia phân khúc thị trường riêng cho các doanh nghiệp quy mô nhỏ. Điều này giúp tăng khả năng tiếp cận gói thầu cho các đơn vị có nguồn lực hạn chế nhưng có năng lực chuyên môn phù hợp.
Cụ thể, đối với các gói thầu xây lắp có giá trị không quá 05 tỷ đồng, chủ đầu tư bắt buộc phải dành quyền tham dự cho đối tượng là doanh nghiệp siêu nhỏ và doanh nghiệp nhỏ. Đây là cơ hội vàng để các đơn vị mới thành lập hoặc quy mô địa phương có thể tích lũy năng lực kinh nghiệm cho những dự án lớn hơn trong tương lai.
Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo cũng dự phòng tình huống linh hoạt để không làm gián đoạn tiến độ dự án. Trường hợp đã tổ chức đấu thầu nhưng không có doanh nghiệp nhỏ nào đáp ứng được các yêu cầu về kỹ thuật hoặc tài chính, chủ đầu tư được phép tổ chức đấu thầu lại và mở rộng phạm vi cho mọi loại hình doanh nghiệp tham dự mà không bị giới hạn về quy mô. Tại MAN – Master Accountant Network, đội ngũ tư vấn tại kiemtoanxaydung.net thường xuyên hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ rà soát hồ sơ năng lực nhà thầu để tận dụng tối đa lợi thế này.
Cải cách quy trình và các hình thức lựa chọn nhà thầu mới
Để tăng cường tính linh hoạt và cắt giảm thời gian chờ đợi, Luật Đấu thầu 2023 đã bổ sung cũng như làm rõ các hình thức lựa chọn nhà thầu, đặc biệt là trong các tình huống khẩn cấp hoặc đặc thù y tế.
Dưới đây là bảng tổng hợp các trường hợp áp dụng hình thức chỉ định thầu phổ biến theo quy định mới nhằm giúp chủ đầu tư và nhà thầu dễ dàng đối soát:
| Trường hợp áp dụng | Đặc điểm chi tiết theo Điều 23 Luật Đấu thầu 2023 |
|---|---|
| Gói thầu cấp bách | Phục vụ khắc phục sự cố thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn hoặc cứu hộ cứu nạn. |
| Gói thầu quốc phòng, an ninh | Các gói thầu cần bảo mật thông tin theo quy định của cơ quan có thẩm quyền. |
| Gói thầu y tế đặc thù | Thuốc, thiết bị y tế chỉ có duy nhất một nhà sản xuất trên thị trường. |
| Gói thầu hạ tầng kỹ thuật | Các công trình điện, nước, viễn thông phục vụ trực tiếp cho người dân trong khu vực. |
Lưu ý rằng việc áp dụng hình thức chỉ định thầu phải đi kèm với quy trình thẩm định nghiêm ngặt để tránh tình trạng trục lợi hoặc lãng phí ngân sách nhà nước. Bên cạnh đó, luật mới cũng đẩy mạnh lộ trình thực hiện qua Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia nhằm tăng cường tính công khai, minh bạch và giảm thiểu các chi phí giao dịch phát sinh không đáng có cho nhà thầu.
Thay đổi quan trọng về mức bảo đảm dự thầu trong hồ sơ mời thầu
Bảo đảm dự thầu là rào cản tài chính cần thiết nhưng đôi khi gây khó khăn cho dòng vốn của doanh nghiệp. Để tối ưu hóa điều này, Luật Đấu thầu 2023 đã điều chỉnh khung tỷ lệ bảo đảm dự thầu linh hoạt hơn, giúp giảm bớt gánh nặng đặt cọc tiền mặt hoặc bảo lãnh ngân hàng.
Quy định về mức bảo đảm dự thầu được chia theo các hạn mức giá trị gói thầu như sau:
- Mức từ 1% đến 1,5% giá gói thầu: Áp dụng đối với gói thầu xây lắp, hỗn hợp có giá trị không quá 20 tỷ đồng; gói thầu mua sắm hàng hóa hoặc dịch vụ phi tư vấn có giá trị không quá 10 tỷ đồng.
- Mức từ 1,5% đến 3% giá gói thầu: Áp dụng cho các gói thầu có quy mô lớn hơn mức nêu trên hoặc các gói thầu có tính chất kỹ thuật phức tạp.
- Mức từ 0,5% đến 1,5% tổng vốn đầu tư: Đây là mức áp dụng riêng cho quy trình lựa chọn nhà đầu tư thực hiện các dự án đầu tư kinh doanh có sử dụng đất hoặc dự án thuộc danh mục khuyến khích đầu tư.
Sự điều chỉnh giảm tỷ lệ ở các gói thầu quy mô nhỏ giúp khuyến khích nhiều đơn vị tham gia hơn, tạo ra môi trường đấu thầu cạnh tranh lành mạnh và công bằng hơn. Để hạch toán chính xác các khoản bảo lãnh thầu này, các kế toán viên có thể tham khảo thêm các hướng dẫn từ dịch vụ kế toán chuyên sâu tại mạng lưới MAN – Master Accountant Network.
Những lưu ý về hiệu lực thi hành và quy định chuyển tiếp
Việc chuyển giao giữa hai thế hệ luật luôn cần sự thận trọng để đảm bảo tính pháp lý xuyên suốt cho dự án. Nhà thầu và chủ đầu tư cần lưu tâm các mốc thời gian quan trọng sau đây:
- Hiệu lực chính thức: Luật Đấu thầu 2023 chính thức vận hành từ ngày 01/01/2024.
- Quy tắc xử lý chuyển tiếp: Đối với các gói thầu đã được phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu trước ngày 01/01/2024, các bên sẽ tiếp tục thực hiện theo quy định của Luật Đấu thầu 2013 cho đến khi kết thúc hợp đồng.
- Quy định đặc thù về đất đai: Theo Điều 96 Luật Đấu thầu 2023, trong khoảng thời gian Luật Đất đai sửa đổi chưa có hiệu lực thi hành, việc lựa chọn nhà đầu tư dự án sử dụng đất vẫn được tiếp nối theo các văn bản hướng dẫn hiện hành để tránh các khoảng trống pháp lý gây ách tắc dự án.
Việc tuân thủ đúng các quy định chuyển tiếp không chỉ bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà thầu mà còn giúp chủ đầu tư tránh được các rủi ro thanh tra, kiểm toán sau này.
Kết luận về những điểm đổi mới của Luật Đấu thầu 2023
Luật Đấu thầu 2023 không chỉ đơn thuần là một văn bản thay thế mà còn là công cụ quan trọng để kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch, hiện đại và nhân văn hơn. Việc tập trung hỗ trợ các nhóm yếu thế như doanh nghiệp nhỏ, nhà thầu sử dụng lao động là người khuyết tật hay đẩy mạnh đấu thầu qua mạng đã khẳng định nỗ lực của Nhà nước trong việc tối ưu hóa hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công.
Đối với cộng đồng doanh nghiệp, việc cập nhật kịp thời các quy định về ưu đãi và bảo đảm dự thầu sẽ là “chìa khóa” để gia tăng tỉ lệ trúng thầu trong giai đoạn 2026. Tuy nhiên, do tính chất phức tạp của các quy định pháp lý, các đơn vị cần thường xuyên rà soát hồ sơ. MAN – Master Accountant Network luôn sẵn sàng đồng hành cùng quý doanh nghiệp trong việc tư vấn và giải quyết các vướng mắc về thủ tục kế toán, tài chính trong hoạt động đấu thầu để đảm bảo mọi quy trình đều tuân thủ nghiêm ngặt các điều khoản tại văn bản số 22/2023/QH15.
Thông tin tổng quan về Luật Đấu thầu 2023 trên đây được tổng hợp nhằm hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp cập nhật kiến thức pháp luật nhanh chóng và hiệu quả. Tuy nhiên, nội dung này chỉ mang tính chất tham khảo chung. Đối với các tình huống nghiệp vụ cụ thể hoặc gói thầu có tính chất phức tạp, chúng tôi khuyến nghị bạn nên đối soát trực tiếp văn bản gốc hoặc tham vấn ý kiến từ các chuyên gia pháp lý và các đối tác chuyên môn như MAN để có giải pháp tối ưu nhất.
Thông tin liên hệ Man – Master Accountant Network
- Địa chỉ: Số 19A, đường 43, phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
- Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
- Email: ma*@*****et.vn
Nội dung được kiểm duyệt bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên & CEO Man, Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành Kế toán, Kiểm toán và Tư vấn Tài chính..
