Quy định tiết kiệm trong đấu thầu là yêu cầu bắt buộc nhằm tối ưu hóa nguồn lực ngân sách nhà nước, đặc biệt với các dự án đầu tư công trọng điểm. Theo hướng dẫn mới nhất tại Công văn 5557/BTC-QLĐT vừa được Bộ Tài chính ban hành ngày 05/05/2026, các chủ đầu tư và nhà thầu cần nghiêm túc triển khai tỷ lệ tiết kiệm tối thiểu cũng như các biện pháp cắt giảm chi phí không cần thiết. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các điểm mới trong hướng dẫn này để đơn vị thực hiện đúng lộ trình và trách nhiệm pháp lý.
Điểm đáng chú ý trong quy định mới
- Yêu cầu tiết kiệm tối thiểu 5% đối với một số gói thầu xây lắp.
- Chủ đầu tư có trách nhiệm trực tiếp thương thảo giảm giá với nhà thầu.
- Kết quả tiết kiệm là tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của cán bộ lãnh đạo.
- Tăng cường hậu kiểm, rà soát hồ sơ dự toán và quản lý thực hiện hợp đồng.
Tóm tắt nội dung chính của Công văn 5557/BTC-QLĐT
Để giúp các đơn vị nắm bắt nhanh tinh thần chỉ đạo của Bộ Tài chính, dưới đây là những điểm cốt lõi về yêu cầu tối ưu ngân sách đấu thầu trong năm 2026:
- Thực hiện nghiêm yêu cầu tiết kiệm tối thiểu 5% đối với một số gói thầu xây lắp thuộc trường hợp chỉ định thầu theo Nghị định 214/2025/NĐ-CP.
- Chủ đầu tư có trách nhiệm chủ động thương thảo giảm giá với nhà thầu đối với các dự án đầu tư công.
- Tăng cường rà soát công tác lập thiết kế, dự toán và cắt giảm các khoản chi phí không cần thiết ngay từ khâu chuẩn bị.
- Kết quả thực hiện tiết kiệm là căn cứ quan trọng để đánh giá trách nhiệm người đứng đầu bộ, ngành, địa phương.
Tổng quan về quy định tiết kiệm trong đấu thầu năm 2026
Việc thực hiện tiết kiệm không chỉ là mục tiêu kinh tế mà còn là nhiệm vụ chính trị quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư công. Căn cứ vào chỉ đạo của Chính phủ tại Thông báo số 3885/VPCP-KTTH và Luật Đấu thầu 2023, Bộ Tài chính đã cụ thể hóa các giải pháp giảm giá gói thầu cho giai đoạn tới.
Trong bối cảnh nguồn lực ngân sách cần được tập trung cho các công trình hạ tầng chiến lược, các văn bản hướng dẫn mới đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát chi phí và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công. Các yếu tố nền tảng bao gồm các nhóm mục tiêu và căn cứ sau:
- Mục tiêu: Đảm bảo hiệu quả sử dụng vốn ngân sách, tập trung nguồn lực cho các dự án quan trọng quốc gia và hạ tầng chiến lược.
- Căn cứ pháp lý: Luật Đấu thầu 2023, Nghị định số 214/2025/NĐ-CP và Công văn 5557/BTC-QLĐT.
- Đối tượng áp dụng: Các Bộ, cơ quan ngang Bộ và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quản lý vốn ngân sách.
Tỷ lệ tiết kiệm tối thiểu 5% đối với gói thầu xây lắp
Mức tiết kiệm tối thiểu 5% là một trong những yêu cầu nghiêm ngặt được Bộ Tài chính nhấn mạnh tại Công văn 5557/BTC-QLĐT để áp dụng cho các trường hợp cụ thể. Đây không phải là con số áp dụng đại trà mà tập trung vào các gói thầu xây lắp có tính chất đặc thù.
Dưới đây là các tiêu chí chi tiết để xác định và thực hiện quy định tiết kiệm trong đấu thầu đối với tỷ lệ này:
- Điều kiện áp dụng: Mức tiết kiệm này được yêu cầu áp dụng đối với các trường hợp gói thầu xây lắp quy định tại điểm e khoản 2 Điều 78 Nghị định 214/2025/NĐ-CP. Điều này thường áp dụng khi nhà thầu đã thực hiện tốt các gói thầu tương tự trong vòng 05 năm.
- Cách thức thực hiện: Chủ đầu tư và nhà thầu tiến hành thương thảo trực tiếp về giá, đảm bảo tỷ lệ giảm giá thực tế so với giá gói thầu đã duyệt.
- Ý nghĩa thực tiễn: Giải pháp này giúp tối ưu ngân sách đối với các gói thầu có định mức chi phí rõ ràng từ các dự án trước đó.
Bảng tổng hợp các trường hợp áp dụng tỷ lệ tiết kiệm theo Công văn 5557/BTC-QLĐT
Để các bên liên quan dễ dàng tra cứu phạm vi áp dụng, bảng tên Danh mục phân loại tỷ lệ tiết kiệm dưới đây sẽ làm rõ các trường hợp cụ thể theo hướng dẫn của Bộ Tài chính:
| Loại gói thầu | Hình thức lựa chọn | Tỷ lệ tiết kiệm tối thiểu | Căn cứ áp dụng |
|---|---|---|---|
| Xây lắp tương tự | Chỉ định thầu | 5% | Điều 78 Nghị định 214/2025/NĐ-CP |
| Dự án trọng điểm | Chỉ định thầu | Theo thương thảo thực tế | Kết luận 81-TB/TW |
| Đấu thầu qua mạng | Rộng rãi/Hạn chế | Khuyến khích giảm giá tối đa | Công văn 5557/BTC-QLĐT |
Lưu ý: Đối với các dự án đường sắt hoặc trường học biên giới, mức tiết kiệm cụ thể sẽ được xác định thông qua quá trình thương thảo trực tiếp để phù hợp với địa bàn và điều kiện thi công khó khăn.
Hướng dẫn thương thảo mức tiết kiệm khi chỉ định thầu
Đối với các trường hợp chỉ định thầu khác không thuộc diện bắt buộc tỷ lệ 5%, Công văn 5557/BTC-QLĐT yêu cầu sự chủ động và trách nhiệm từ phía chủ đầu tư. Việc thương thảo phải dựa trên tinh thần công bằng và bám sát biến động thị trường.
Các bước triển khai thương thảo về quy định tiết kiệm trong đấu thầu bao gồm:
- Căn cứ thương thảo: Việc giảm giá phải dựa trên điều kiện thị trường, đặc thù địa bàn triển khai và tính chất kỹ thuật thực tế của gói thầu.
- Đảm bảo tính khả thi: Mức tiết kiệm phải hài hòa, đảm bảo nhà thầu đủ năng lực huy động tài chính, nhân công, thiết bị để hoàn thành công trình đúng tiến độ.
- Ưu tiên dự án trọng điểm: Đặc biệt chú trọng các dự án quan trọng quốc gia như đường sắt Hà Nội – Lào Cai – Hải Phòng hoặc xây dựng trường học tại xã biên giới.
Vai trò của tư vấn chuyên môn trong quy trình thương thảo
Trong thực tế, việc xác định mức giảm giá vừa đúng quy định pháp luật vừa không gây rủi ro cho tiến độ dự án là một vấn đề phức tạp đòi hỏi kinh nghiệm thực tế. Theo góc nhìn từ các chuyên gia kiểm toán xây dựng tại MAN, việc áp dụng các kỹ thuật rà soát chi phí độc lập giúp chủ đầu tư có cơ sở vững chắc hơn khi đàm phán. Sự tham gia của các tư vấn am hiểu về kiểm toán xây dựng không chỉ giúp tối ưu hóa ngân sách mà còn đảm bảo hồ sơ thương thảo chặt chẽ trước các đợt hậu kiểm.
Rủi ro kiểm toán khi không đảm bảo quy định tiết kiệm trong đấu thầu
Trong bối cảnh siết chặt quản lý, việc thực hiện quy định tiết kiệm trong đấu thầu gắn liền với trách nhiệm hậu kiểm từ các cơ quan thanh tra. Nếu không chứng minh được sự minh bạch trong việc giảm giá, chủ đầu tư sẽ đối mặt với nhiều rủi ro pháp lý lớn.
Cụ thể, các đơn vị cần đặc biệt lưu ý những rủi ro sau:
- Kiểm soát giá gói thầu: Nếu không đạt tỷ lệ tiết kiệm, đơn vị dễ bị nghi vấn về chất lượng công tác lập dự toán hoặc xác định giá gói thầu chưa sát thực tế.
- Nguy cơ thanh tra: Các gói thầu chỉ định thầu không qua thương thảo giảm giá minh bạch là nhóm hồ sơ thường được cơ quan thanh tra, kiểm toán tập trung rà soát.
- Trách nhiệm hậu kiểm: Cơ quan kiểm toán sẽ rà soát kỹ việc cắt giảm các chi phí chưa cần thiết trong tổng mức đầu tư để đánh giá tính hiệu quả thực chất của dự án đầu tư công.
Giải pháp đồng bộ để tối ưu ngân sách đầu tư công
Tiết kiệm phải được thực hiện xuyên suốt từ khâu chuẩn bị dự án đến khi hoàn thành hợp đồng theo Chỉ thị số 12/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Việc chỉ tập trung vào giai đoạn đấu thầu là chưa đủ để nâng cao hiệu quả gói thầu.
Để đạt hiệu quả cao nhất, các chủ đầu tư nên tập trung vào các nhóm giải pháp:
- Rà soát từ khâu thiết kế: Nâng cao chất lượng lập dự toán, chủ động loại bỏ các hạng mục chi phí lãng phí ngay từ đầu.
- Khuyến khích sáng kiến nhà thầu: Ưu tiên các đơn vị áp dụng giải pháp công nghệ mới nhằm giảm giá thành thi công thực tế.
- Quản lý hợp đồng chặt chẽ: Tăng cường giám sát, rà soát và cắt giảm chi phí phát sinh không hợp lý trong giai đoạn thực hiện.
Khuyến nghị cho chủ đầu tư và ban quản lý dự án
Dựa trên kinh nghiệm thực tế trong lĩnh vực kiểm soát chi phí, các chuyên gia chuyên sâu về kế toán và kiểm toán đề xuất một số lưu ý quan trọng:
- Chủ động lưu trữ hồ sơ: Toàn bộ quá trình thương thảo, các biên bản làm việc về giá cần được lưu trữ khoa học để phục vụ giải trình kiểm toán.
- Cập nhật biến động vật tư: Theo dõi sát giá vật liệu xây dựng để có cơ sở thương thảo mức giảm giá phù hợp với tình hình thực tế địa phương.
- Chứng minh cơ sở giảm giá: Mọi con số tiết kiệm phải có căn cứ rõ ràng, tránh việc cắt giảm cơ học làm ảnh hưởng đến chất lượng kỹ thuật của dự án. Với sự hỗ trợ từ dịch vụ kiểm toán xây dựng chuyên nghiệp, các ban quản lý dự án có thể đảm bảo tính minh bạch tối đa cho nguồn vốn ngân sách.
Giải đáp thắc mắc về Công văn 5557/BTC-QLĐT
Dưới đây là tổng hợp các vấn đề trọng tâm về quy định tiết kiệm trong đấu thầu năm 2026 giúp các đơn vị triển khai chính xác:
Tỷ lệ tiết kiệm tối thiểu 5% áp dụng cho những loại gói thầu nào?
Mức tiết kiệm 5% áp dụng bắt buộc cho các gói thầu xây lắp thuộc trường hợp chỉ định thầu theo điểm e khoản 2 Điều 78 Nghị định 214/2025/NĐ-CP.
Dự án đường sắt trọng điểm có bắt buộc thực hiện tiết kiệm không?
Có. Các dự án như tuyến đường sắt Hà Nội - Lào Cai - Hải Phòng phải thực hiện giải pháp tiết kiệm thông qua thương thảo giảm giá trực tiếp.
Kết quả tiết kiệm có được dùng để đánh giá cán bộ không?
Có. Đây là tiêu chí quan trọng để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu bộ, ngành và địa phương trong năm 2026.
Chủ đầu tư cần làm gì nếu không đạt được tỷ lệ tiết kiệm 5%?
Đơn vị cần giải trình chi tiết dựa trên biến động thị trường, địa bàn khó khăn và báo cáo Bộ Tài chính xem xét hướng dẫn theo thẩm quyền.
Đấu thầu qua mạng có bắt buộc thực hiện mức tiết kiệm 5% không?
Không bắt buộc 5%. Tuy nhiên, Công văn 5557 khuyến khích chủ đầu tư chủ động thương thảo giảm giá để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn ngân sách.
Kết luận về việc triển khai quy định tiết kiệm trong đấu thầu
Quy định tiết kiệm trong đấu thầu theo Công văn 5557/BTC-QLĐT không chỉ đơn thuần là việc cắt giảm con số tài chính, mà là thước đo năng lực quản trị của chủ đầu tư. Việc tuân thủ nghiêm túc tỷ lệ tiết kiệm 5% cho các gói thầu chỉ định thầu xây lắp và chủ động thương thảo giảm giá sẽ giúp các đơn vị nâng cao uy tín, đồng thời hạn chế tối đa các rủi ro trong công tác thanh tra, kiểm toán. Đầu tư vào công tác rà soát dự toán ngay từ đầu chính là giải pháp tối ưu hóa ngân sách bền vững nhất cho mọi dự án đầu tư công.
Thông tin liên hệ MAN – Master Accountant Network
- Địa chỉ: Số 19A, đường 43, phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
- Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
- Email: ma*@*****et.vn
Phụ trách sản xuất nội dung bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) & CEO MAN – Master Accountant Network, Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành Kế toán, Kiểm toán và Tư vấn Tài chính.
