Năm 2026 đánh dấu cột mốc lịch sử khi Luật Xây dựng 135/2025/QH15 chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2026. Trong bối cảnh này, việc ứng dụng mô hình thông tin công trình BIM không còn là lựa chọn khuyến khích mà đã trở thành quy chuẩn bắt buộc trong quy trình quản lý và kiểm toán các dự án đầu tư công. Việc chuyển đổi từ đối soát hồ sơ giấy sang khai thác dữ liệu trực tiếp trên mô hình số đã trở thành yêu cầu sống còn để đảm bảo tính minh bạch và chính xác theo khung pháp lý mới.
Chuyển đổi tư duy kiểm toán từ truyền thống sang kỹ thuật số
Sự thực thi của Luật Xây dựng 2025 buộc các kiểm toán viên phải chuyển đổi hoàn toàn phương thức tiếp cận từ kiểm tra hậu kiểm sang kiểm soát dữ liệu liên tục trên nền tảng số.
| Đặc điểm | Kiểm toán truyền thống | Kiểm toán dựa trên BIM (Tiêu chuẩn 2026) |
|---|---|---|
| Nguồn dữ liệu | Bản vẽ 2D in ấn, biên bản giấy | Mô hình 3D tích hợp (IFC, Revit, CDE) |
| Cách thức bóc tách | Đo vẽ thủ công, bảng tính Excel | Trích xuất tự động từ tham số mô hình |
| Tính cập nhật | Chậm, dễ sai lệch phiên bản | Thời gian thực, đồng bộ dữ liệu quốc gia |
| Khả năng đối soát | Kiểm tra xác suất dựa trên hồ sơ | Kiểm tra toàn diện 100% cấu kiện số |
Theo Điều 10 Luật Xây dựng 2025, ứng dụng BIM là thành phần cốt lõi của hệ thống thông tin quốc gia về hoạt động xây dựng. Điều này cho phép kiểm toán viên truy cập trực tiếp vào nguồn dữ liệu gốc (Single Source of Truth), đảm bảo mọi số liệu quyết toán đều có gốc tích và không thể chỉnh sửa trái phép sau thi công.
Lợi ích của kiểm toán BIM trong quản lý chi phí và quyết toán
Việc thực thi Luật mới giúp cụ thể hóa các lợi ích định lượng của BIM, đặc biệt là trong công tác thẩm tra quyết toán vốn đầu tư.
Tối ưu hóa bóc tách khối lượng và đơn giá
Dưới tác động của Luật Xây dựng 2025, BIM giúp kiểm toán viên thực hiện bóc tách khối lượng (Quantity Takeoff) với sự chuẩn xác tuyệt đối.
- Tự động thống kê: Mọi cấu kiện từ kết cấu đến hệ thống kỹ thuật MEP đã được định danh số và gán tham số khối lượng theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia.
- Loại bỏ sai sót: Triệt tiêu hoàn toàn các lỗi số học do cộng dồn thủ công hoặc nhầm lẫn giữa các lớp bản vẽ phức tạp.
- Đối soát định mức số: Kết nối trực tiếp với hệ thống định mức điện tử quốc gia để kiểm tra tính hợp lý của đơn giá ngay trong quá trình thẩm tra.
Kiểm soát biến động thiết kế và lệnh thay đổi
Quản lý thay đổi trong năm 2026 trở nên minh bạch hơn bao giờ hết nhờ khả năng lưu vết của BIM:
- So sánh phiên bản tự động: Kiểm toán viên sử dụng công cụ so sánh để nhận diện tức thời sự khác biệt giữa mô hình thiết kế được duyệt và mô hình hoàn công thực tế.
- Xác định trách nhiệm pháp lý: Các lệnh thay đổi (Change Orders) hiển thị rõ thời gian, người thực hiện và cơ sở phê duyệt, đáp ứng yêu cầu về trách nhiệm giải trình theo Luật Xây dựng 135/2025/QH15.
Rút ngắn thời gian thẩm tra quyết toán
Thực tế triển khai tại thời điểm 2026 cho thấy hiệu quả rút ngắn thời gian rõ rệt:
- Tiết kiệm 30% thời gian rà soát nhờ việc trực quan hóa các hạng mục khuất kín qua mô hình 3D thay vì phải đào lấp hiện trường để kiểm tra.
- Báo cáo so lệch tự động giúp kiểm toán viên tập trung nguồn lực vào các hạng mục có giá trị lớn hoặc có nguy cơ thất thoát cao.
- Theo số liệu thực tế từ các dự án triển khai theo Luật mới, tỷ lệ sai lệch khối lượng đã giảm xuống dưới 1% nhờ việc đối soát dữ liệu số ngay từ giai đoạn tạm ứng.
Những thách thức thực tế đối với đội ngũ kiểm toán viên năm 2026
Dù khung pháp lý đã hoàn thiện, việc thích nghi với kỷ nguyên số vẫn đặt ra những áp lực lớn về mặt kỹ thuật.
Năng lực công nghệ trong kỷ nguyên Luật mới
Kiểm toán viên hiện nay phải đáp ứng các tiêu chuẩn năng lực số khắt khe. Không chỉ giỏi nghiệp vụ tài chính, kiểm toán viên bắt buộc phải:
- Làm chủ các phần nền tảng môi trường dữ liệu chung (CDE) để kiểm soát dòng dữ liệu dự án.
- Hiểu sâu về cấu trúc dữ liệu mô hình để thẩm định tính xác thực của các tham số (Parameters) mà nhà thầu cung cấp.
Tính tương thích và bảo mật dữ liệu số
Khi Luật Xây dựng 2025 đi vào đời sống, vấn đề bảo mật và định dạng dữ liệu trở thành ưu tiên hàng đầu:
- Chuẩn hóa IFC: Yêu cầu bắt buộc nộp hồ sơ theo tiêu chuẩn mở IFC để đảm bảo tính xuyên suốt giữa các phần mềm của nhà thầu và cơ quan kiểm toán.
- Bảo mật chữ ký số: Việc xác thực các biên bản nghiệm thu điện tử gắn kèm mô hình đòi hỏi quy trình kiểm soát chữ ký số chặt chẽ để bảo vệ tính pháp lý của hồ sơ.
Lộ trình phát triển kiểm toán xây dựng số trong tương lai
Sau cột mốc 2026, công tác kiểm toán xây dựng tại Việt Nam đang hướng tới sự tích hợp toàn diện.
Kiểm toán theo thời gian thực dựa trên Cloud
Kiểm toán viên không còn đợi dự án kết thúc mới bắt đầu làm việc. Thông qua kết nối đám mây, việc kiểm soát chi phí diễn ra song hành với tiến độ thi công, giúp ngăn chặn lãng phí ngay từ khi mới phát sinh.
Ứng dụng AI và Big Data vào kiểm soát chi phí
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần trở thành công cụ hỗ trợ không thể thiếu:
- Tự động quét và cảnh báo các cấu kiện có dấu hiệu bóc tách vượt định mức hoặc sai lệch đơn giá thị trường.
- Phân tích dữ liệu lớn từ hệ thống thông tin quốc gia để đưa ra các dự báo chính xác về tổng mức đầu tư và rủi ro tài chính dự án.
- Vai trò của kiểm toán viên chuyển dịch từ việc tính toán cơ học sang thẩm định các kịch bản rủi ro phức tạp và đưa ra các quyết định quản trị chi phí chiến lược.
Kết luận
Việc chính thức áp dụng Luật Xây dựng 135/2025/QH15 từ năm 2026 đã đưa công tác kiểm toán dựa trên mô hình BIM trở thành một yêu cầu pháp lý không thể tách rời trong quản lý dự án xây dựng hiện đại. Sự chuyển dịch sang hồ sơ kỹ thuật số không chỉ giúp tối ưu hóa độ chính xác trong bóc tách khối lượng và quản lý chi phí mà còn tạo lập một môi trường đầu tư xây dựng minh bạch, trách nhiệm. Dù vẫn còn những thách thức về hạ tầng công nghệ và năng lực nhân sự, việc làm chủ quy trình kiểm toán BIM chính là chìa khóa để các đơn vị kiểm soát tốt giá trị dự án, giảm thiểu thất thoát và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư công trong tương l
Thông tin liên hệ MAN – Master Accountant Network
- Địa chỉ: Số 19A, đường 43, phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
- Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
- Email: ma*@*****et.vn
Các dịch vụ khác
- Kiểm toán: Dịch vụ Kiểm Toán, Dịch vụ Kiểm toán xây dựng, Dịch vụ kiểm toán BCTC
- Kế toán và Thuế: Dịch vụ kế toán thuế, Báo cáo thuế, Tư vấn Chuyển giá. Dịch Vụ Kế Toán Thuế, Dịch vụ báo cáo thuế, Dịch vụ Chuyển Giá, Dịch Vụ Giao Dịch Liên Kết
- Pháp lý: Dịch vụ giấy phép lao động, Dịch vụ chứng nhận đăng ký kinh doanh, Giấy Chứng Nhận Đầu Tư
- Khác: Dịch vụ Chuyển Giá, Dịch Vụ Giao Dịch Liên Kết, Dịch vụ Tư vấn Hoạt động Doanh nghiệp
Phụ trách sản xuất nội dung bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) & CEO MAN – Master Accountant Network, Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành Kế toán, Kiểm toán và Tư vấn Tài chính.
