Khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu là vấn đề pháp lý trọng tâm giúp các đơn vị tối ưu hóa quy trình mua sắm sản xuất kinh doanh. Theo cập nhật mới nhất từ Luật Đấu thầu 2023 và Luật số 90/2025/QH15, quyền tự chủ của doanh nghiệp đã được mở rộng nhằm tăng tính chủ động, giảm bớt thủ tục hành chính rườm rà nhưng vẫn phải đảm bảo các nguyên tắc cốt lõi về minh bạch.

Hiểu về quyền khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu

Trong bối cảnh nền kinh tế số năm 2026, việc hiểu rõ khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu không chỉ giúp đẩy nhanh tiến độ dự án mà còn là cơ sở để bảo vệ ban lãnh đạo trước các rủi ro pháp lý. Quyền tự quyết này không đồng nghĩa với việc mua sắm tùy tiện, mà là sự chuyển dịch từ kiểm soát quy trình sang kiểm soát hiệu quả đầu tư và trách nhiệm giải trình.

Về cơ bản, phạm vi áp dụng quyền khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu sẽ phụ thuộc vào các yếu tố cốt lõi sau đây:

• Loại hình sở hữu của doanh nghiệp, cụ thể là phân biệt giữa doanh nghiệp nhà nước và đơn vị tư nhân.
• Nguồn vốn thực tế sử dụng cho gói thầu là từ ngân sách nhà nước hay vốn tích lũy từ hoạt động kinh doanh.
• Tính chất đặc thù của dự án hoặc các gói thầu mua sắm hàng hóa, dịch vụ cụ thể.

Các trường hợp khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu

Pháp luật hiện hành đã phân định rất rõ các ranh giới về nguồn vốn để xác định thẩm quyền của doanh nghiệp. Dưới đây là các trường hợp điển hình nhất mà đơn vị có thể chủ động trong công tác nhân sự và giải đáp thắc mắc khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu để tối ưu hóa chi phí.

Doanh nghiệp nhà nước không sử dụng vốn ngân sách

Đây là điểm mới quan trọng nhất tại điểm d khoản 7 Điều 3 Luật Đấu thầu 2023 và được củng cố bởi Luật số 90/2025/QH15. Theo đó, đối với các doanh nghiệp nhà nước, nếu gói thầu được chi trả bằng nguồn vốn sản xuất kinh doanh tự có và không thuộc ngân sách nhà nước, doanh nghiệp sẽ nắm toàn quyền tự quyết. Điều này cũng giúp làm rõ vấn đề khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu khi đơn vị cần thực hiện điều chỉnh hình thức lựa chọn nhà thầu xây lắp cho các công trình nội bộ.

Quy trình thực hiện quyền khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu thường bao gồm các bước:

• Tự ban hành quy chế mua sắm nội bộ sao cho phù hợp nhất với đặc thù sản xuất của đơn vị.
• Thiết lập quy trình đánh giá năng lực nhà thầu dựa trên bộ tiêu chí riêng của doanh nghiệp.
• Chịu trách nhiệm hoàn toàn về kết quả lựa chọn trước hội đồng quản trị hoặc cơ quan chủ quản trực tiếp.

Tổ chức và cá nhân tự nguyện áp dụng quy trình chọn nhà thầu

Quy định tại khoản 4 Điều 2 Luật Đấu thầu cho phép các tổ chức không thuộc đối tượng bắt buộc vẫn có quyền tự nguyện tuân thủ. Điều này cho thấy tính linh hoạt cao trong việc xác định khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu theo nhu cầu quản trị chuyên nghiệp của từng đơn vị.

Doanh nghiệp có thể chủ động quyết định khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu thông qua các phương thức:

• Áp dụng toàn bộ quy trình của Luật Đấu thầu hiện hành để đảm bảo tính cạnh tranh minh bạch cao nhất.
• Chỉ chọn lọc một số điều khoản hoặc điểm cụ thể phù hợp với quy mô và tính chất dự án.
• Tận dụng hệ thống mạng đấu thầu quốc gia để tìm kiếm đối tác và tăng uy tín thương hiệu.

Gói thầu sử dụng nguồn vốn tài trợ không yêu cầu đấu thầu

Đối với các dự án có nguồn vốn từ nhà tài trợ quốc tế, quy định về việc khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu sẽ căn cứ trực tiếp vào thỏa thuận tài trợ. Nếu nhà tài trợ không yêu cầu bắt buộc áp dụng Luật Đấu thầu Việt Nam, doanh nghiệp được phép thực hiện quyền khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu theo quy trình của bên tài trợ hoặc quy chế riêng đã phê duyệt.

Giải đáp tình huống thực tế về khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu

Để làm rõ hơn các quy định pháp lý, chúng ta có thể xem xét các kịch bản mua sắm thực tế mà doanh nghiệp thường gặp phải trong năm 2026 liên quan đến quyền tự chủ.

Phân tích trường hợp mua bảo hiểm cháy nổ bằng vốn kinh doanh

Trong phản hồi từ Bộ Tài chính gửi bà Vũ Lan Phương về việc mua bảo hiểm tài sản, cơ quan chức năng đã xác nhận cụ thể khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu. Với gói thầu mua bảo hiểm trị giá 2,3 tỷ đồng sử dụng vốn sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp được tự quyết định phương thức chọn nhà thầu mà không nhất thiết phải đấu thầu rộng rãi theo luật.

Dưới đây là bảng tổng hợp các điều kiện giúp doanh nghiệp nhận diện thẩm quyền khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu dựa trên nguồn vốn.

Lưu ý sau bảng: Khi xem xét khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu, các đơn vị cần đặc biệt kiểm tra kỹ tính chất nguồn vốn thực tế để tránh áp dụng sai quy định, dẫn đến rủi ro thanh tra sau này.

Lưu ý về tổng giá trị tài sản khi doanh nghiệp được tự quyết

Dù xác định rõ khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu, đơn vị vẫn cần chú ý đến hạn mức phân cấp quản lý. Ví dụ, việc tập đoàn đưa ra hạn mức giá trị tài sản tại một địa điểm là công cụ để quản trị rủi ro nội bộ. Tuy nhiên, về mặt luật pháp quốc gia, yếu tố “nguồn vốn” vẫn là chìa khóa quyết định khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu một cách hợp pháp.

Điều kiện bắt buộc khi áp dụng khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu

Quyền tự chủ luôn đi đôi với trách nhiệm giải trình. Để việc thực hiện quyền khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu diễn ra an toàn, doanh nghiệp cần bám sát các nguyên tắc vàng sau:

• Duy trì tính công khai và minh bạch thông qua việc lưu trữ hồ sơ và công bố kết quả nội bộ rõ ràng.
• Tập trung vào hiệu quả kinh tế nhằm chọn được đối tác có năng lực tốt nhất với mức giá hợp lý nhất.
• Nâng cao trách nhiệm giải trình của người đứng đầu về các quyết định lựa chọn nhà thầu trước cơ quan thanh kiểm tra.

Trong nhiều trường hợp, để làm rõ tính đúng đắn khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu, đơn vị nên sử dụng dịch vụ kiểm toán xây dựng độc lập để chứng minh tính minh bạch trong việc chi tiêu nguồn vốn.

Quy trình xây dựng quy chế khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu

Một bộ quy chế mua sắm nội bộ chuyên nghiệp là “lá chắn” pháp lý tốt nhất để doanh nghiệp thực hiện quyền tự chủ. Các bước xây dựng quy chế khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu bao gồm:

• Khảo sát thực trạng và dự báo nhu cầu mua sắm hàng năm của các đơn vị trực thuộc.
• Xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá kỹ thuật và năng lực tài chính của nhà thầu.
• Hoàn thiện quy trình phê duyệt từ khâu lập dự toán đến khâu nghiệm thu hợp đồng.

Những sai lầm cần tránh về việc khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu

Việc hiểu sai bản chất quy định khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu có thể dẫn đến những hệ lụy không đáng có về mặt pháp lý và kinh tế.

Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu tâm các lỗi sau khi thực hiện quyền tự quyết:

• Ưu ái chỉ định thầu cho các đơn vị liên kết nhưng không chứng minh được năng lực đáp ứng công việc thực tế.
• Sử dụng sai nguồn vốn ngân sách dưới danh nghĩa vốn tự có để né tránh đấu thầu rộng rãi.
• Không thực hiện lưu trữ đầy đủ các biên bản đánh giá, báo giá cạnh tranh để giải trình vấn đề khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu trước cơ quan chức năng.

Câu hỏi thường gặp khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu

Kết luận khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu

Việc xác định chính xác khi nào doanh nghiệp được tự quyết lựa chọn nhà thầu là chìa khóa để nâng cao hiệu quả vận hành trong kỷ nguyên mới. Quyền tự chủ này trao cho doanh nghiệp cơ hội linh hoạt trong kinh doanh, nhưng cũng đòi hỏi một hệ thống quản trị nội bộ chặt chẽ, minh bạch. Bằng cách tuân thủ đúng tinh thần của Luật Đấu thầu 2023 và Luật số 90/2025/QH15, doanh nghiệp sẽ vững vàng hơn trên con đường phát triển bền vững.

Thông tin liên hệ Man – Master Accountant Network

• Địa chỉ: Số 19A, đường 43, phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
• Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
• Email: ma*@*****et.vn

Nội dung được kiểm duyệt bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên & CEO Man, Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành Kế toán, Kiểm toán và Tư vấn Tài chính..

Nguồn trích dẫn: Luật Đấu thầu 2023; Luật số 90/2025/QH15; Cổng thông tin điện tử Chính phủ baochinhphu.vn