Nghị định 349/2026/NĐ-CP có nhiều thay đổi đáng chú ý về lập giá gói thầu, chỉ định thầu, nhà thầu phụ và xử lý tình huống trong lựa chọn nhà thầu. Các quy định mới được áp dụng từ ngày 09/09/2026, tác động trực tiếp đến chủ đầu tư, bên mời thầu và nhà thầu.

Thay đổi về thu thập báo giá để lập giá gói thầu

Nghị định 349/2026/NĐ-CP bổ sung quy định về việc thu thập báo giá phục vụ lập giá gói thầu. Chủ đầu tư có thể đăng yêu cầu báo giá trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia với thời gian đăng tối thiểu 03 ngày làm việc.

Các điểm cần lưu ý gồm:

• Trường hợp thu thập được từ 02 báo giá trở lên, giá gói thầu có thể được xác định trên cơ sở giá trung bình của các báo giá.
• Chủ đầu tư có thể xem xét loại trừ báo giá cao hơn hoặc thấp hơn 30% so với giá trung bình nếu có cơ sở cho rằng báo giá không phù hợp với mặt bằng thị trường.
• Việc lựa chọn và sử dụng báo giá phải có căn cứ, tài liệu chứng minh và phù hợp với tính chất của gói thầu.
• Hồ sơ cần lưu lại yêu cầu báo giá, báo giá nhận được và cơ sở xác định giá gói thầu để phục vụ kiểm tra, thanh tra hoặc kiểm toán.

Không nên chỉ lựa chọn báo giá thấp nhất mà không đánh giá tính phù hợp của hàng hóa, dịch vụ, điều kiện cung cấp, thời điểm báo giá và các yếu tố cấu thành giá.

Quy định riêng về thu thập báo giá trong lĩnh vực y tế

Đối với các gói thầu thuộc lĩnh vực y tế, thời gian đăng yêu cầu báo giá tối thiểu được quy định là 10 ngày. Trường hợp thu thập được từ 02 báo giá trở lên, chủ đầu tư có thể lựa chọn báo giá cao nhất nhưng phải bảo đảm phù hợp với khả năng tài chính và yêu cầu chuyên môn.

Khi thực hiện, chủ đầu tư nên kiểm tra:

• Thông số kỹ thuật và tiêu chuẩn chất lượng.
• Điều kiện bảo hành, bảo trì và khả năng cung ứng.
• Tính tương thích với hệ thống thiết bị đang sử dụng.
• Căn cứ giải trình cho việc lựa chọn báo giá.

Bổ sung trường hợp được áp dụng chỉ định thầu

Nghị định 349/2026/NĐ-CP bổ sung trường hợp có thể áp dụng chỉ định thầu khi đã tổ chức mời thầu, mời quan tâm hoặc sơ tuyển nhưng không có nhà thầu tham dự, không có nhà đầu tư đáp ứng yêu cầu hoặc tất cả nhà thầu, nhà đầu tư tham dự đều không đáp ứng yêu cầu theo quy định.

Đối với các gói thầu mua sắm không hình thành dự án, hạn mức được nêu như sau:

Không phải mọi gói thầu nằm trong hạn mức đều mặc nhiên được chỉ định thầu. Chủ đầu tư vẫn phải xác định đúng căn cứ áp dụng, lập hồ sơ và thực hiện trình tự, thủ tục theo quy định.

Làm rõ quy định về nhà thầu phụ

Giá trị phần công việc giao cho nhà thầu phụ không được vượt quá tỷ lệ tối đa đã được quy định trong hồ sơ mời thầu hoặc hồ sơ yêu cầu. Trong quá trình thương thảo, các bên có thể điều chỉnh tên nhà thầu phụ hoặc tăng, giảm phần công việc, nhưng không được vượt tỷ lệ tối đa đã xác định.

Cần phân biệt nhà thầu phụ với nhà cung cấp vật tư, máy móc và thiết bị. Theo nội dung được công bố, nhà cung cấp chỉ thực hiện hoạt động cung cấp thông thường thì:

• Không được tính vào giá trị phần công việc của nhà thầu phụ.
• Không mặc nhiên bị xem là nhà thầu phụ.
• Không mặc nhiên bị coi là chuyển nhượng thầu.

Tuy nhiên, nếu nhà cung cấp thực tế đảm nhận một phần công việc thi công, lắp đặt hoặc dịch vụ thuộc phạm vi gói thầu thì cần đánh giá theo bản chất công việc, không chỉ dựa trên tên gọi hợp đồng.

Xử lý trường hợp nhân sự của nhà thầu bị kết án về vi phạm đấu thầu

Đối với trường hợp nhân sự của nhà thầu bị kết án về hành vi vi phạm quy định đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng nhằm giúp nhà thầu trúng thầu, các biện pháp xử lý có thể bao gồm:

• Chấm dứt hợp đồng.
• Tịch thu bảo đảm thực hiện hợp đồng theo quy định.
• Xác định nhà thầu không hoàn thành hợp đồng.
• Thực hiện các biện pháp xử lý tiếp theo theo quy định pháp luật.

Nhà thầu cần rà soát vai trò, trách nhiệm và hồ sơ của nhân sự chủ chốt, đặc biệt là những người tham gia lập hồ sơ dự thầu, thương thảo và tổ chức thực hiện hợp đồng.

Bổ sung tình huống về hàng hóa cần thay thế hoặc bổ sung

Nghị định mới quy định trường hợp có thể xem xét hàng hóa bổ sung hoặc thay thế với giá trị không vượt quá 1% giá gói thầu khi chỉ có một nhà thầu tham dự, nhà thầu đáp ứng cơ bản yêu cầu nhưng một số vật tư, thiết bị thông thường không đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật.

Trước khi đề xuất điều chỉnh, cần đánh giá:

• Tính cần thiết của việc bổ sung hoặc thay thế.
• Mức độ đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.
• Giá trị phần hàng hóa thay thế hoặc bổ sung.
• Tác động đến chất lượng, tiến độ và hiệu quả sử dụng.
• Sự phù hợp với hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu và hợp đồng.

Việc điều chỉnh phải được lập hồ sơ, có giải trình và được phê duyệt theo đúng thẩm quyền.

Khôi phục hiệu lực của hồ sơ dự thầu và bảo đảm dự thầu

Trong trường hợp quá trình đánh giá hồ sơ dự thầu kéo dài, nhà thầu có thể được đề nghị gia hạn hoặc khôi phục hiệu lực hồ sơ dự thầu và bảo đảm dự thầu theo yêu cầu của bên mời thầu.

Nếu nhà thầu từ chối gia hạn hoặc khôi phục hiệu lực thì hồ sơ dự thầu không tiếp tục được xem xét; nhà thầu không bị xử lý chỉ vì từ chối gia hạn trong trường hợp thuộc quy định. Bên mời thầu cần ghi nhận đầy đủ quá trình trao đổi và quyết định xử lý.

Điều chỉnh thời gian giải quyết kiến nghị

Đối với vụ việc kiến nghị có tính chất phức tạp, thời gian giải quyết có thể được kéo dài tối đa thêm 10 ngày theo quy định. Trong quá trình xử lý, cơ quan hoặc người có thẩm quyền cần xác định rõ nội dung kiến nghị, thu thập hồ sơ, đánh giá ý kiến các bên và thông báo kết quả theo đúng trình tự.

Những việc chủ đầu tư và nhà thầu cần thực hiện

Đối với chủ đầu tư và bên mời thầu

Để hạn chế rủi ro khi áp dụng Nghị định 349/2026/NĐ-CP, chủ đầu tư và bên mời thầu nên:

• Cập nhật mẫu hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu và biểu mẫu liên quan.
• Rà soát quy trình thu thập, lưu trữ và đánh giá báo giá.
• Xác định đúng điều kiện áp dụng chỉ định thầu và hạn mức của từng loại gói thầu.
• Làm rõ tỷ lệ, phạm vi công việc của nhà thầu phụ.
• Phân biệt nhà thầu phụ với nhà cung cấp vật tư, máy móc, thiết bị.
• Lập hồ sơ giải trình khi thay thế hoặc bổ sung hàng hóa.
• Kiểm soát thời hạn hiệu lực của hồ sơ dự thầu và bảo đảm dự thầu.
• Theo dõi thời hạn giải quyết kiến nghị.

Đối với nhà thầu

Nhà thầu nên chủ động rà soát các nội dung sau trước khi tham dự và thực hiện hợp đồng:

• Rà soát hồ sơ năng lực và nhân sự chủ chốt.
• Kiểm tra các điều kiện liên quan đến tư cách hợp lệ.
• Xác định rõ phần việc tự thực hiện và phần việc dự kiến giao cho nhà thầu phụ.
• Không vượt tỷ lệ sử dụng nhà thầu phụ.
• Lưu trữ hợp đồng và chứng từ với nhà cung cấp.
• Theo dõi thời hạn hiệu lực của hồ sơ dự thầu.
• Chủ động phản hồi yêu cầu gia hạn hoặc khôi phục hiệu lực.
• Kiểm tra các điều kiện hợp đồng trước khi ký kết và triển khai.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 349/2026/NĐ-CP có hiệu lực kể từ ngày 09/09/2026, tức ngày ký ban hành. Nghị định đồng thời bãi bỏ khoản 2 Điều 3 Nghị định 111/2025/NĐ-CP theo nội dung được công bố.

Đối với các gói thầu đang triển khai trước thời điểm nghị định có hiệu lực, cần rà soát quy định chuyển tiếp và tình trạng thực tế của từng gói thầu để xác định quy định áp dụng. Không nên áp dụng máy móc quy định mới cho mọi hồ sơ đã được lập, phát hành hoặc ký kết trước ngày 09/09/2026.

Liên hệ giữa quy định đấu thầu và kiểm toán xây dựng

Các thay đổi về báo giá, giá gói thầu, nhà thầu phụ và xử lý hợp đồng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hồ sơ pháp lý, chi phí đầu tư và giá trị quyết toán công trình. Vì vậy, chủ đầu tư nên kết hợp rà soát hồ sơ đấu thầu với kiểm tra khối lượng, đơn giá, hợp đồng và chứng từ thanh toán.

Khi cần đánh giá độc lập hồ sơ và chi phí dự án, doanh nghiệp có thể tham khảo dịch vụ kiểm toán xây dựng cơ bản của MAN, kiểm toán dự án đầu tư xây dựng hoặc kiểm toán đấu thầu xây dựng để có thêm thông tin về phạm vi rà soát và các rủi ro thường gặp.

Kết luận

Nghị định 349/2026/NĐ-CP tập trung điều chỉnh nhiều nội dung thực tiễn trong lựa chọn nhà thầu, gồm thu thập báo giá, lập giá gói thầu, chỉ định thầu, sử dụng nhà thầu phụ, xử lý vi phạm và giải quyết các tình huống phát sinh.

Các quy định mới có thể tạo thuận lợi cho chủ đầu tư trong quá trình tổ chức lựa chọn nhà thầu, nhưng đồng thời yêu cầu hồ sơ phải được lập chặt chẽ, có căn cứ và giải trình rõ ràng. Doanh nghiệp, chủ đầu tư và nhà thầu nên chủ động cập nhật quy định, rà soát các gói thầu đang thực hiện và đối chiếu với toàn văn nghị định trước khi đưa ra quyết định có ảnh hưởng đến hồ sơ dự thầu, hợp đồng hoặc trách nhiệm pháp lý.

Lưu ý về nguồn: Nội dung được tổng hợp theo thông tin công bố trên LuatVietnam. Khi áp dụng vào hồ sơ hoặc xử lý một tình huống cụ thể, cần đối chiếu toàn văn Nghị định 349/2026/NĐ-CP và quy định chuyển tiếp có liên quan.